Bewijs: opwarming aarde versterkt zichzelf

In de meeste klimaatmodellen wordt er al jaren van uitgegaan, maar nu hebben onderzoekers van onder meer de Wageningen Universiteit vastgesteld dat de opwarming van de aarde zichzelf daadwerkelijk versterkt. Bij een hogere temperatuur komen meer broeikasgassen als CO2 vrij in de atmosfeer, waardoor nog meer warmte wordt opgepot.

Een bouwplaats in de buurt van een windmolenpark in Guazhou, China. China is 's werelds grootste producent van CO2-uitstoot. Beeld reuters

In een artikel in het blad Nature Climate Change past het team met onder anderen Spinozaprijswinnaar Marten Scheffer nieuwe wiskundige technieken toe op gegevens uit ijskernen van de Zuidpool. Daarin zijn over de laatste 400 duizend jaar luchtbelletjes opgesloten waarin nu CO2-concentraties gemeten kunnen worden. Ook het temperatuurverloop over die perioden kan eruit worden afgeleid.

Probleem aan de twee meetreeksen, van CO2 en van de temperatuur, is dat er wel correlaties tussen lijken te bestaan, maar dat onduidelijk is welk verband ertussen bestaat. Op sommige momenten lijkt de CO2-toename vooruit te lopen op de opwarming, in andere gevallen is de volgorde juist omgekeerd.

Volgens mathematisch ecoloog Scheffer in Wageningen is het punt dat het klimaat op aarde een niet-lineair systeem is, waarin oorzaken en gevolgen vaak door elkaar lopen. Correlaties tussen meetreeksen mogen dan niet worden opgevat als opeenvolging van oorzaak en gevolg. 'Door dat wel te doen zijn in het verleden verhitte klimaatdebatten gevoerd over de rol van CO2, die eigenlijk nergens over gingen', zegt Scheffer.

In de nieuwe analyse in Nature Climate Change wordt gebruikgemaakt van technieken die teruggaan op werk van de Groningse chaoswiskundige Floris Takens. Daarin wordt op verschillende tijdschalen naar de samenhang van meetreeksen gekeken. Op die manier is uit te vinden of de meetreeksen echt met elkaar samenhangen en op welke manier.

Beeld EPICA

Positieve feedback

Uit het rekenwerk aan de ijskerngegevens van het Zuidpoolstation Vostok is op die manier op te maken dat de ijstijden in de laatste 400 duizend jaar vooral door het klimaatsysteem op aarde werden 'aangedreven'. Daarbij is er steeds sprake van positieve feedback: een hogere temperatuur leidt tot meer broeikasgassen. De ijstijden werden daarbij steeds aangeduwd door de periodieke grotere afstand tot de zon, de zogeheten Milankovic-cycli.

Volgens de Utrechtse paleoklimatoloog Appy Sluijs is het gevonden resultaat het langgezochte harde bewijs dat klimaatverandering zichzelf versterkt. In april zal de Wageningse studie uitgebreid worden besproken op een internationale workshop over zogeheten tipping points in het klimaat: situaties waarin het systeem door zelfversterking abrupt in een nieuwe toestand belandt, warm of koud.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.