Bevrijdingsmuziek: vluchtig gecomponeerd, snel vergeten

Een Nijmeegse hoogleraar is gefascineerd door het geluid van de bevrijding. Wat zongen de bevrijde Nederlanders?

Bevrijdingsfeest in Alkmaar, 31 augustus 1945. De liedjes die werden gezongen waren waarschijnlijk nogal simpel en vergankelijk. Beeld P.J. Bosman / Collectie Regionaal Archief Alkmaar

Zeventig jaar na de bevrijding van Nederland zien we de oude beelden - overwegend zwart-wit en zonder geluid - weer geregeld aan ons voorbij trekken: geallieerde soldaten die zich een weg banen door uitgelaten menigten bevrijde Nederlanders die dansen en zingen. De beelden kennen we. Maar met welke geluiden gingen de gebeurtenissen van 70 jaar geleden gepaard? Op welke muziek dansten de mensen destijds? Wat zongen ze?

De (Duitse) amerikanist Frank Mehring, hoogleraar aan de Radboud Universiteit Nijmegen, vraagt zich het al jaren af: hoe klinkt het verleden? En - meer specifiek - hoe klonk de zomer van 1945? Vrijdag houdt hij zijn oratie over dit thema - gevolgd door een concert met bekende en minder bekende muziek uit die tijd.

Hij heeft ernaar gevraagd bij mensen die er bij waren in de zomer van '45. Maar ze weten niet meer hoe de bevrijdingsmuziek klonk. Ze weten dat ze uitgelaten waren en dat ze uitzagen naar een nieuwe tijd met nylon kousen en kauwgum. Maar ze zijn de muziek van die verwachtingsvolle tijd vergeten. Ze waren te jong om daarop te letten, zeggen ze.

Maar Mehring, die zelf meerdere instrumenten bespeelt, denkt dat het anders zit. Hij vermoedt dat het de mensen die de bevrijding hebben meegemaakt is vergaan zoals het filmliefhebbers kan vergaan: bij het verlaten van de bioscoop verkeren ze in een roes, maar de begeleidende muziek kunnen ze niet nazingen of -neuriën.

Amerikaanse swingmuziek

De zwijgende beelden van 1945 worden vaak begeleid door Amerikaanse swingmuziek uit die tijd: Duke Ellington en Glenn Miller - dat werk. En ongetwijfeld zal hun muziek na de bevrijding veelvuldig te horen zijn geweest - al dan niet in de houtenklazerige uitvoering van ongeoefende Nederlandse musici. Maar Mehring betwijfelt of dat de muziek was die destijds op straat werd gespeeld, ter opluistering van de volksfeesten.

Veel gangbaarder waren waarschijnlijk liedjes die Amerikaanse soldaten van oudsher zongen om de cohesie tussen migrantenkinderen te bevorderen. Soms werden daarin zwarte Amerikanen op de hak genomen. Maar de meeste liedjes van '45 zullen toch van Nederlandse origine zijn geweest. Snel geschreven meezingliedjes die, zo moeten we vaststellen, ook snel in de vergetelheid raakten.

Zoals Trees heeft een Canadees ('o, wat is dat kindje in d'r sas'), over de liefdesaffaires met geallieerde militairen waarin veel Nederlandse vrouwen verwikkeld raakten. Of De Stengun Walk, een ode aan een Rotterdamse dansschoolhouder die tijdens de bezetting wapens had verstopt onder de dansvloer. Simpele liedjes met humor - of wat daar destijds voor doorging.

Hoe lang ze werden gezongen? Toen de bladeren waren gevallen was het voorbij, denkt Mehring. Trees heeft een Canadees wekte meer chagrijn naarmate meer vrouwen hun geliefden nareisden - alleen al drieduizend van hen vestigden zich in Canada. Andere bronnen van nationaal sfeerbederf waren de Indonesische onafhankelijkheid, die in 1945 al met veel bloedvergieten gepaard ging, en de oorlogsschade - waarvan de omvang toen pas goed zichtbaar werd. Een paar maanden na de zomer van '45 was de roes vervluchtigd en bleven de bevrijdingsliedjes ongezongen. Heel veel hebben we er ook niet aan gemist.

Uitvoeringen van de Soundtrack of Liberation op de Radboud Universiteit Nijmegen (19 september), in het Nationaal Bevrijdingsmuseum in Groesbeek (23 september) en in de Realschule Hoffmannallee te Kleve (20 november). www.ru.nl/col

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.