'Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker leidt tot onnodige verwijzingen'

Het nieuwe bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker, dat volgend jaar wordt ingevoerd, zal leiden tot drie keer zo veel onterechte verwijzingen voor vervolgonderzoek in het ziekenhuis. Jaarlijks zullen zesduizend extra vrouwen zich laten onderzoeken door een gynaecoloog terwijl achteraf blijkt dat er niets aan de hand is.

Het uitstrijkje, dat de huisarts met een eendenbek (speculum) maakt, wordt voor laboratoriumonderzoek klaargemaakt. Beeld anp

Dat blijkt uit een studie van het Rotterdamse Erasmus MC naar de kosteneffectiviteit van de nieuwe screening. Minister Schippers van Volksgezondheid heeft het onderzoek maandagmiddag naar de Tweede Kamer gestuurd. Volgens de onderzoekers wegen de nadelen van die extra verwijzingen op tegen de voordelen van het bevolkingsonderzoek, dat jaarlijks 100 extra kankerdiagnoses en 35 extra sterfgevallen zal schelen. 'Voor al die vrouwen bij wie sprake is van loos alarm, is dat vervelend', zegt Harry de Koning, hoogleraar evaluatie van screening in Rotterdam, 'maar het aantal ziekte- en sterfgevallen dat we kunnen voorkomen, is niet mis.'

Eigen risico

De overdiagnose wordt veroorzaakt doordat veel meer vrouwen dan gedacht zijn geïnfecteerd zijn met hpv, het (seksueel overdraagbare) virus dat baarmoederhalskanker veroorzaakt. Vanaf volgend jaar wordt bovendien nauwkeuriger gezocht. Nu worden uitstrijkjes in een laboratorium beoordeeld op afwijkende cellen; vanaf volgend jaar wordt eerst gekeken naar de aanwezigheid van het hpv, waarna bij een positieve test een extra controle op afwijkende cellen plaatsvindt. Die vrouwen krijgen echter lang niet allemaal kanker: het lichaam ruimt veel hpv-infecties zelf op. Onderzoek bij de gynaecoloog kan dan aantonen dat er toch niets loos is. Vrouwen draaien zelf op voor de kosten van het extra onderzoek (zo'n 300 euro), die afgaan van hun eigen risico.

Overdiagnose komt voor bij alle vormen van screening. Bevolkingsonderzoek kan ernstige ziekte voorkomen en levens redden, maar er zijn ook mensen bij wie vals alarm klinkt. Dat geldt jaarlijks voor ruim 17 duizend vrouwen die aan de borstkankerscreening deelnemen en voor 35 duizend ouderen die meedoen aan het bevolkingsonderzoek naar darmkanker.

Bij de huidige screening op baarmoederhalskanker worden jaarlijks 3000 vrouwen (naar later blijkt) onterecht doorverwezen, dat aantal neemt toe naar 9000 per jaar. Die overdiagnose zal volgens de onderzoekers in de jaren na invoering van de nieuwe screening langzaam afnemen omdat bij steeds minder vrouwen een uitstrijkje nodig is. Als de uitslag van de hpv-test in orde is, krijgen vrouwen boven de 40 nog maar eens in de tien jaar een uitnodiging. Het duurt immers zo'n vijftien jaar voor een hpv-infectie tot kanker leidt.

Duurder

De studie naar de kosteneffectiviteit van de nieuwe screening is gedaan op verzoek van het RIVM, verantwoordelijk voor de uitvoering van het bevolkingsonderzoek. Belangrijke aanleiding was Brabants onderzoek waaruit blijkt dat bijna 8 procent van de vrouwen besmet is met hpv, ruim 40 procent meer dan gedacht. Het nieuwe bevolkingsonderzoek zou daardoor duurder kunnen uitvallen. Dat blijkt ook het geval: het gaat om een paar miljoen euro extra per jaar.

Daarna zakken de totale kosten onder het huidige niveau, aldus De Koning, onder meer doordat meer vrouwen met een voorstadium van kanker worden gevonden, waardoor op termijn minder geld nodig is voor dure behandelingen. Extra gynaecologen zijn volgens de Rotterdamse wetenschappers niet nodig. Bij de meeste doorverwijzingen blijkt na onderzoek immers geen behandeling nodig.

Sietske Riemersma, klinisch patholoog bij Laboratorium Pathologie Oost-Nederland, reageert kritisch. 'De vraag is of het nieuwe onderzoek zoveel meer gaat opleveren terwijl het de eerste jaren wel flink duurder wordt', zegt ze. Onder pathologen heerst verdeeldheid over de meerwaarde van de nieuwe testmethode. Riemersma zegt dat de gebruikte hpv-test minder gevoelig is dan de onderzoekers denken, waardoor de winst (het opsporen van de ziekte in een vroeg stadium) veel lager zal uitvallen. Al die vrouwen die straks voor niets naar de gynaecoloog moeten, gaan bovendien gebukt onder extra stress, zegt ze.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden