Column Hoe moeilijk kan het zijn

Betaalt de eersteklasreiziger in verhouding niet een beetje te weinig?

Denkfouten in het hedendaags ontwerp gefileerd door innovatie-expert (en cabaretier) Jasper van Kuijk. Deze week: de eerste klas in de trein.

Weinig zaken die zoveel onuitgesproken spanning veroorzaken als treinreizigers die vanuit de tweede klas de eerste klas ­betreden. Scheve blikken van ­pakken en hakken naar spijkerbroeken en gympen. En dan de teleurstelling als de spijkerbroek de conducteur toch een eersteklas kaartje kan laten zien. Toch snap ik de frustratie wel. Eerste klas kost 70 procent extra, dan is het frustrerend als anderen daar gratis gebruik van maken.

Sowieso, 70 procent meer, is dat niet een beetje overdreven? Ik zie vier factoren die de meerprijs rechtvaardigen: zitplaatskans, zitcomfort, rust en status. Ik focus voor nu even op de zitplaatskans, omdat de andere drie factoren lastig te kwantificeren zijn.

Waar de eerste klas drie stoelen op een rij heeft, zijn dat er in de tweede klas vier. En hoewel een kaartje bij de NS officieel slechts een vervoerbewijs is en geen plaatsbewijs, staat in een geWOBte notitie uit 2015 wel dat het NS-beleid is ‘om reizigers met een eersteklas vervoerbewijs altijd een zitplaats aan te bieden’. Lijkt me ook logisch. Behalve die paar absolute snobs die me nu te binnen schieten, zullen er maar weinig mensen willen betalen om te staan tussen de extra comfortabele stoelen van de eerste klas.

Nu heeft een vierwagons-VIRM (het dubbeldeks interregiomaterieel) 342 tweedeklaszitplaatsen en 186 staanplaatsen. Laten we het meest kritieke gebruikscenario nemen, de hyperspits tussen 7.30 tot 8.30 uur, wanneer de trein vaak volledig vol is en die ook de verdeling van eerste-/tweedeklasstoelen bepaalt (vanwege het beleid dat eersteklassers altijd moeten kunnen zitten). Dan bevat de tweede klas voor elke twee zittende reizigers ook nog 1,1 staande reiziger. Terugvertaald naar het rijtje stoelen zitten er dan in de eerste klas drie mensen op een rij, terwijl er in de tweede klas vier mensen op een rij zitten en er (afgerond) ook nog twee staan, dus zes in totaal.

Kortom: het kostenplaatje kan variëren afhankelijk van de bezettingsgraad, maar in een maximaal bezette trein zijn eersteklasreizigers twee keer zo duur om te vervoeren als tweedeklasreizigers, terwijl ze niet 100, maar slechts 70 procent meer betalen. En dan laten we buiten beschouwing de fijnere stoel, het leeslampje, stopcontact, rust en het voor sommigen toch best belangrijke statusverschil.

Beeld de Volkskrant infographics

De zitplaats‘garantie’ betekent ook nog dat NS in de problemen zou komen als de eerste klas te populair wordt. Dan moeten er meer eersteklasplaatsen komen, ten koste van het aantal tweedeklaszitplaatsen, dat toch al onder druk staat.

NS gaat binnenkort introduceren dat je, als je al in de trein bent, via de app alsnog naar de eerste klas kunt switchen. Ben benieuwd wat dat gaat doen met de bezettingsgraad in de eerste klas. En met de sfeer.  

Jasper van Kuijk op Twitter: @JaspervanKuijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden