Betaalde liefde in Novy Sad

ZOALS PRAKTISCH al het werk van Aleksandar Tisma (1924) speelt de roman Die wij liefhebben zich af in Novy Sad, de stad waar Tisma opgroeide....

Tisma weet waarover hij spreekt. Geboren uit een joods-Hongaarse moeder en een Servische vader vluchtte hij in 1942 naar Boekarest om aan vervolging in het bezette Joegoslavië te ontkomen. In 1944 belandde hij in een dwangarbeiderskamp in Transsylvanië. Na de oorlog werkte hij enige tijd als journalist. Het was naar zijn zeggen een aangename periode, omdat hij niet hoefde na te denken en zijn bezigheden zich beperkten tot het vertalen van berichten uit de Sovjet-pers.

Zelf beweert hij weinig fiducie te hebben in de kracht van de woorden aangezien zij nooit de door domheid geregeerde wereld zouden kunnen verbeteren. De boosaardige domheid van de mensen is voor hem de bron van alle ellende, van alle oorlogen. 'Woorden zijn voor mij niets meer dan een vorm van troost. Als ze mooi en verstandig zijn, kunnen ze troost bieden en genot verschaffen, net als eten, liefde, lucht of een wandeling in de natuur. Ik geloof niet dat woorden de mens kunnen veranderen', zei hij begin dit jaar in een interview.

Troost is echter niet een woord dat direct opkomt bij het lezen van zijn boeken, zoals bijvoorbeeld De kapo. In deze roman gaat de joodse hoofdpersoon, die om te overleven in een concentratiekamp zelf een beul werd, na de oorlog op zoek naar een van zijn slachtoffers in de hoop met zichzelf in het reine te komen. Met Die wij liefhebben is het anders gesteld. De roman speelt zich weliswaar af in de kale, uitzichtloze armoede kort na de Tweede Wereldoorlog, maar de oorlog zelf is hier niet aan de orde. Die wij liefhebben wordt bevolkt door hoeren, hoerenmadammen en hoerenlopers die in een ingenieus netwerk van ongeschreven regels aan hun levensonderhoud en hun gerief moeten zien te komen. De prostitutie is voor de meeste vrouwen een noodgreep, voor sommigen is het een beroep bij gebrek aan beter en weer anderen zit het vak in het bloed.

Tot die laatste categorie hoort Katarina, weduwe uit berekening en niet moeders mooiste - mager, met aderen 'die als touwen om haar kuiten spannen' -, maar ze is vastbesloten de volmaakte hoerenmadam te worden. Zij heeft een gave voor het kwade, zij voelt 'dat schoonheid voor bepaalde mensen op bepaalde momenten gestalte krijgt in walging' en dat juist dat streven naar verdrinking in het lelijke de mannen naar haar en haar berekende overgave toe drijft. Ongetwijfeld zal zij haar concurrenten voorbij streven. Miluska bijvoorbeeld, in haar schamele souterrain waar het groene vocht van de muren druipt en hele generaties hoeren huizen: 'Miluska's jichtige, hardhorende moeder, Miluska zelf, blauw van de drank en besnord als een schoorsteenveger en haar jongere, magere zuster, die al maanden met ziekteverlof was, omdat ze tering had. Zij hadden ieder op hun beurt de dienst van de betaalde liefde doorlopen, maar het klimmen der jaren en onbezonnenheden hadden hen intussen eerzaam gemaakt.'

En zo trekt een bonte parade van koppelaarsters en meisjes voorbij: Brilletje, de Zigeunerin, Mara de Vuile en Buurtje, die alleen besteld wordt als de heren haast hebben om hun drift te bevredigen en niemand anders voorhanden is; en dan zijn er nog de de klanten: Devic, halfslachtig in zijn pogingen de wezenloze Emina te redden 'uit het ondiepe slijk van kleinsteedse roddelpraat' en de horlogemaker, onverzadigbaar in zijn voorliefde voor meisjes van de slechtste, maar daarom ook van de beste soort,. beginnelingen, door de armoede tot onwettigheid gedreven.

Het is al met al een heel bedrijf dat de dames draaiende houden, compleet met een eigentijdse bedrijfsvoering van bemiddeling, loven, bieden, klantenbinding, ondernemersrisico (politie en buren!) en marketing. Des te treuriger is het dat de branche weinig perspectieven biedt.

Toch is Die wij liefhebben geen bedrukkend boek, want daarvoor is het genot dat Tisma's plastische proza verschaft te groot. Hij zit zijn personages in alle soorten en maten en met al hun listen en lagen zo dicht op de huid dat je als lezer niet alleen een bijna tastbare indruk krijgt van de door hem beschreven 'verkoop van tederheden', maar ook de vreemde schoonheid van het bedrijf begint te zien. En zelfs de morsige behoeften van de horlogemaker krijgen iets aandoenlijks.

Tisma vertelt het allemaal weergaloos mooi, beeldend en met liefde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden