Interview Poolreiziger Bernice Notenboom

Bernice Notenboom kan niet meer op expeditie naar de Noordpool omdat het ijs te hard smelt – ze schreef er een alarmerend boek over

Vier jaar geleden skiede poolreiziger Bernice Notenboom waarschijnlijk voor het laatst van de Noordpool naar Canada. ‘Het ijs is te slecht.’ In haar nieuwste boek wil ze voor een groot publiek duidelijk maken hoe penibel de situatie is. 

Poolreiziger Bernice Notenboom in het Noordpoolgebied. Beeld Martin Hartley

Grote expedities naar de Noordpool zitten er voor haar niet meer in: te gevaarlijk, te duur. Vier jaar geleden skiede ­Bernice Notenboom nog van de Noordpool naar Canada. Ze is waarschijnlijk de laatste poolreiziger die deze tocht heeft ondernomen. ‘Het ijs is te slecht. Vliegtuigen die je in geval van nood moeten kunnen oppikken hebben ijs van 1,5 meter dik nodig om te kunnen landen en opstijgen. Dat is er bijna niet meer. Verzekeringspremies zijn onbetaalbaar geworden.’

Het voelt als een verlies voor Notenboom, die verslingerd is aan ‘een van de laatste plekken op aarde waar je volledig op jezelf bent aangewezen’. Waar de zon lage rondjes draait ­boven de horizon. Waar het ijs knalt, kraakt en sist.

Notenboom schreef het boek ­Arctica over haar ervaringen en over de veranderingen die zich op en rond de Noordpool voltrekken. Over de ontdekking, wetenschap en toekomst van een kwetsbaar gebied.

Bernice Notenboom. Beeld Bernice Notenboom

Uw boek begint met een liefdesverklaring aan de Noordpool. Hoe valt die te rijmen met eerdere uitlatingen dat u uw poolreizen niet voor uw plezier onderneemt, maar om de gevolgen van ­klimaatverandering voor de Noordpool onder de aandacht te brengen?

‘In het poolgebied word je gepijnigd. Het is overleven. Zo’n omgeving kun je haten of je kunt ervan gaan houden, dat laatste is bij mij gebeurd. Dat neemt niet weg dat expedities gevaarlijk zijn. Lichaamsdelen kunnen bevriezen, het ijs onder je tent kan scheuren, er kan een ijsbeer je tent binnenlopen. Die reizen maak je niet voor je plezier.’

Waarom wel?

‘Omdat ik het kan. Ik heb er de kennis, ervaring en mentale kracht voor. Dat is niet voor iedereen weggelegd. Menig poolreiziger is gek geworden.’

De Britse wetenschapper Peter Wadhams schreef in A Farewell to Ice (2016) dat er in de zomer van 2017 geen ijs meer zou zijn. U prees zijn boek aan in De Wereld Draait Door. Het ijs is er nog steeds.

‘Dat heeft te maken met bewolking tijdens de zomermaanden in de afgelopen jaren. Daardoor valt er weinig zonlicht op de sneeuw en het ijs. Het wolkendek werkt als koeling. Onder de streep neemt de hoeveelheid ijs nog steeds af. De omvang en dikte van de ijslaag worden steeds minder.’

Doen foutieve voorspellingen als die van Wadhams geen afbreuk aan uw boodschap?

‘Ze kunnen worden aangegrepen om te zeggen dat het meevalt met klimaatverandering. De mens vindt slecht nieuws nu eenmaal vervelend. Wadhams had die voorspelling beter niet kunnen doen, maar dat doet niets af aan alles wat hij heeft geschreven. Hij is een gerespecteerd ­wetenschapper.’

Waagt u zich aan een voorspelling?

‘Het ijs vormt zich steeds later in het najaar en smelt vroeger in het voorjaar. Als er in de zomermaanden een hogedrukgebied boven de Noordpool ligt met veel zon en weinig neerslag kan het ijs zomaar verdwijnen. Het gaat een keer gebeuren, maar pin me niet vast op een jaartal.’

Er zijn wetenschappers die stellen dat het slinken van het Noordpoolijs een tijdelijke afname is, veroorzaakt door temperatuurschommelingen in de Atlantische Oceaan.

‘Natuurlijk zijn er pieken en dalen. Maar je kunt er elke statistiek op naslaan: de trend is dat de hoeveelheid ijs afneemt. IJs dat wordt gevormd in de Beaufort-gyre (een cirkelvormige stroming in de Noordelijke IJszee) wordt meteen weer uitgespuugd in het noordelijke deel van de Atlantische Oceaan. Het maakt niet meer het rondje in de Noordelijke IJszee waardoor er dik, meerjarig ijs wordt gevormd. Bijna al het ijs in het Noordpoolgebied is eenjarig ijs. Alleen voor de Canadese kust ligt nog een dikke laag; voor de kust van Rusland en Noorwegen ligt vrijwel geen ijs meer – ook niet in de winter.’

Beeld Martin Hartley

Wat draagt u bij aan de wetenschappelijk kennis over de ­Noordpool?

‘Ik ben geen wetenschapper, maar ik lees wel wetenschappelijke literatuur en spreek wetenschappers. Ik kan een brug slaan tussen wetenschap en ­publiek. Ik merk dat wetenschappers veel weten over de details, maar vaak geen grotere verbanden willen ­leggen. Ze zijn bang iets te zeggen waarop ze later worden afgerekend. Er zijn onvoldoende wetenschappers die in begrijpelijke taal praten over klimaatverandering. Ik ben vrij dat te doen. Natuurlijk moet ik oppassen. Alles wat ik zeg en schrijf over de Noordpool check en dubbelcheck ik.

‘Vorig jaar heb ik tussen de 88ste en de 90ste breedtegraad metingen van de sneeuwdikte gedaan voor de ruimtevaartorganisaties Nasa en ESA. De metingen ondersteunden onderzoek naar het effect van sneeuw op ijs dat is gepubliceerd in The Geo­physical ­Magazine.’

Hoe reageert u op wetenschappers die zeggen dat de mens niet verantwoordelijk is voor de opwarming van de aarde?

‘De mens heeft geen invloed op het ritme van het klimaat, voor zover dat wordt gedicteerd door de (af)stand van de aarde ten opzichte van de zon, door grote vulkaanuitbarstingen of de inslag van een meteoriet. Maar als je naar de statistieken kijkt, zie je dat het CO2-gehalte in de atmosfeer sinds de jaren vijftig enorm is gestegen, net als de temperatuur. Die twee ontwikkelingen houden verband met elkaar.

‘In het Krijt (ongeveer 145 tot 66 miljoen jaar geleden, red.) was er ook veel CO2 in de atmosfeer en toen lag de zeespiegel tientallen meters hoger. Dat is nu nog niet geval omdat de permafrost nog bevroren is. Als we 3 à 4 graden opwarming krijgen en het methaan in de gebieden van de permafrost vrijkomt, dan hebben we de poppen echt aan het dansen.

‘De mens laat de risico’s niet tot zich doordringen. Klimaatverandering heeft geen vieze geur of smaak en je ziet het niet. Klimaatverandering is geen vijand, geen meteoriet die op je afkomt. We zijn er allemaal onderdeel van.’

Opwarming heeft ook positieve effecten: meer groen, meer mogelijkheden voor landbouw in koude streken. Daar horen we u nooit over.

‘De baten van klimaatverandering vallen in het niet bij de negatieve effecten. Ga iemand in de Sahel die van het land leeft en afhankelijk is van ­regen maar vertellen dat de opwarming ook gunstige effecten heeft.’

Waar gaat de volgende reis naartoe?

‘Ik ga proberen een expeditie te organiseren op Antarctica. Daar gaat de opwarming minder snel. Wetenschappers hebben behoefte aan poolreizigers die hen kunnen assisteren.’

Bernice Notenboom, Arctica, Mijn ­biografie van de Noordpool. ­Prometheus; 344 pagina’s; € 24,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden