Bergtoppen Alpen, Himalaya en Andes warmen sneller op

De Alpen, Himalaya en Andes warmen sneller op dan gedacht. Dit wijst onderzoek op de Tibetaanse hoogvlakte uit. Roet speelt een grote rol.

De Halong gletsjer in Tibet uit 1981. De ijsmassa loopt tot in het dal. Beeld AFP

De opwarming van hoge berggebieden gaat sneller dan tot nu toe werd aangenomen. Hoe groter de hoogte, des te sneller de stijging van de temperatuur. Dat concludeert een internationaal onderzoeksteam in een studie, die is gepubliceerd in Nature Climate Change.

Gevolgen

Volgens de onderzoekers kan de snellere opwarming ertoe leiden dat gletsjers eerder smelten en de vegetatie in een hoger tempo verandert dan tot nu toe was voorspeld. Dit proces kan aanzienlijke sociaal-economische en ecologische gevolgen hebben. Bergen zijn de belangrijkste waterbron voor veel bewoners van lager gelegen streken en vormen het leefgebied van zeldzame en bedreigde diersoorten.

'Als wij gelijk hebben en de bergen sneller opwarmen dan kunnen ingrijpende veranderingen zich veel eerder voordoen dan voorheen was gedacht', zegt eerste auteur Nick Pepin van de Universiteit van Portsmouth in Engeland.

Tibetaanse Plateau

Een duidelijk bewijs voor de snelheid waarmee hooggelegen gebieden opwarmen, wordt volgens de auteurs geleverd op het Tibetaanse Plateau, de grootste hoogvlakte ter wereld.

De gemiddelde jaartemperatuur is er de laatste vijftig jaar opgelopen en de stijging doet zich in steeds hoger tempo voor. Boven 3.500 meter steeg de gemiddelde temperatuur tussen 1991 en 2012 met bijna 0,7 graden Celsius per tien jaar. Op 2.500 meter hoogte was de temperatuurstijging in die periode minder: 0,4 graden Celsius.

Boven de Tibetaanse hoogvlakte vormen zich de laatste decennia overdag minder wolken en 's nachts juist meer. Dit leidt tot wijziging van de verhouding tussen inkomende zonneschijn en uitgaande aardse straling en tot een stijging van de minimumtemperaturen.

Het Tibetaanse plateau tussen juni en september 2005. Beeld AFP

Zwarte koolstof

Tot op 5000 meter hoogte is zwart koolstof (roet) aangetroffen, vooral afkomstig van de industrie, het verkeer en het verbranden van hout. Zwarte koolstof heeft een dubbele opwarmende werking: het absorbeert straling van de zon en vermindert de reflectie door de sneeuw. Volgens de onderzoekers is dit roet mogelijk verantwoordelijk voor de helft van de opwarming van de Himalaya in de afgelopen decennia.

Het oplopen van de sneeuwgrens en het smelten van gletsjers zijn zowel een gevolg van de opwarming als een versneller daarvan. Als de sneeuwgrens opkruipt en gletsjers kleiner worden vermindert de weerkaatsing van het zonlicht en warmt de oppervlakte op. Bijvoorbeeld: op een lentedag in de Zwitserse Alpen is een plek zonder sneeuw gemiddeld 0,4 graden Celsius warmer dan die locatie met sneeuw.

De gevolgen van de opwarming van de aarde voor het hooggebergte zijn geruime tijd onderbelicht gebleven. Dat heeft te maken met de schaarste van metingen op grote hoogte en over een langere periode, zegt fysisch geograaf Walter Immerzeel, docent aan de Universiteit Utrecht. Boven de 4.500 meter zijn er nog maar weinig meetstations. De laatste tijd wordt de informatie van stations op de grond steeds meer aangevuld met informatie van satellieten en drones.

Waardevol onderzoek

De effecten die opwarming heeft op het Tibetaans Plateau zijn volgens Immerzeel vergelijkbaar met de gevolgen in andere hooggebergten, zoals de Alpen en het Andesgebergte.

In een studie naar de opwarming in de Andes werden soortgelijke conclusies getrokken. Immerzeel, niet betrokken bij de studie van de Mountain Research Initiative Working Group, spreekt van een waardevol onderzoek. 'Het is goed dat dit een keer gebeurt.'

De Halong gletsjer in Tibet uit 1981. De ijsmassa loopt tot in het dal. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.