Belgisch onderzoek: luchtverontreiniging kan doordringen tot in de baarmoeder

Belgische wetenschappers achterhaalden dat roetdeeltjes soms al na twaalf weken zwangerschap in de moederkoek zitten. Beeld Hollandse Hoogte / Science Photo Library

Luchtverontreiniging kan via de longen van zwangere vrouwen doordringen tot in de baarmoeder en daar mogelijk schade toebrengen aan ongeboren kinderen. Dat blijkt uit een dinsdag gepubliceerd onderzoek in wetenschappelijk tijdschrift Nature Communications

Belgische wetenschappers hebben in de placenta van 28 willekeurige vrouwen voor het eerst roetdeeltjes aangetroffen die zich een weg hadden gebaand naar de binnenzijde van de moederkoek, daar waar de bloedvoorziening van de foetus zijn oorsprong vindt.

Dat de placenta, die de foetus moet beschermen tegen schadelijke invloeden van buitenaf, niet over een waterdichte barrière beschikt, is al langer bekend: medicijnen, alcohol en nicotine kunnen die barrière passeren. Het Belgische onderzoek, dinsdag gepubliceerd in Nature Communications, levert het bewijs dat ook deeltjes uit vervuilde lucht zich niet laten tegenhouden.

Hoewel de foetussen niet zijn onderzocht, is onderzoeksleider Tim Nawrot, hoogleraar milieu- en moleculaire epidemiologie aan de universiteit van Hasselt, ervan overtuigd dat de roetdeeltjes ook het kind in de baarmoeder hebben bereikt. ‘We hebben die deeltjes gevonden aan de binnenzijde van de placenta, waar de bloedsomloop van moeder en foetus een geheel vormen.’ 

Direct effect

Roet, dat onder meer wordt geproduceerd door dieselmotoren, wordt al langer in verband gebracht met schadelijke effecten op de zwangerschap en op de gezondheid van ongeboren kinderen. Zo krijgen vrouwen in regio’s met veel luchtverontreiniging vaker kinderen met een laag geboortegewicht en worden hun kinderen vaker te vroeg geboren. Die kinderen hebben gemiddeld genomen kortere telomeren (de uiteinden van chromosomen), wat betekent dat hun cellen al bij de geboorte minder potentie hebben om te delen.

Lang bleef onduidelijk wat de oorzaak was van al die nadelige invloeden, mailt hoogleraar milieu-epidemiologie Roel Vermeulen (Universiteit Utrecht). ‘Is er een effect van deeltjes die door de placenta gaan of hebben die deeltjes een negatief effect op de functie van de placenta? Deze studie laat zien dat een direct effect niet kan worden uitgesloten.’

De Belgische wetenschappers gingen voor hun onderzoek met opzet niet op zoek naar aanstaande moeders uit zwaar verontreinigde gebieden, vertelt Nawrot, maar kozen voor vrouwen uit een doorsneeregio, in de omgeving van Hasselt. Ze onderzochten niet alleen de placenta’s van 23 vrouwen die hun zwangerschap hadden voldragen maar kregen via het ziekenhuis ook de beschikking over de placenta’s van vijf vrouwen die een miskraam hadden gehad. 

 Zo achterhaalden ze dat de roetdeeltjes soms al na twaalf weken zwangerschap in de moederkoek zaten. Dit is de meest kwetsbare periode in het leven van een kind, omdat in die eerste fase alle organen worden aangelegd. Het is volgens Nawrot uitgesloten dat de placenta’s tijdens de overdracht van ziekenhuis naar het lab vervuild zijn geraakt: ‘Het roet zat in het weefsel, niet erop.’

Paniek 

Bij vrouwen die in hun woonplaats waren blootgesteld aan een hoger niveau van luchtverontreiniging, bijvoorbeeld omdat ze in de buurt van een snelweg woonden, werd vaker een hogere concentratie roetdeeltjes in de placenta aangetroffen dan bij vrouwen die in een schonere omgeving woonden.

Virissa Lenters, universitair docent milieu-epidemiologie (UMC Utrecht), die de Belgische studie doornam, roemt de kwaliteit van het onderzoek, waarbij bovendien een nieuwe techniek werd gebruikt: de roetdeeltjes werden opgespoord met een bepaalde golflengte licht.

De Belgische hoogleraar Nawrot wil geen paniek zaaien, benadrukt hij. ‘We moeten ons realiseren dat de uitstoot van koolstof de afgelopen jaren sterk is gedaald. Zware vrachtwagens hebben nu bijvoorbeeld een roetfilter waardoor de concentratie roetdeeltjes in de lucht omlaag is gegaan.’ Maar vergeet niet, zegt hij: als roetdeeltjes door de placentabarrière kunnen, dan lukt dat andere nanodeeltjes, zoals nanoplastics, vermoedelijk ook. Waarmee de studie volgens Nawrot ook een waarschuwing is dat de effecten van luchtverontreiniging op het ongeboren kind waarschijnlijk nog onderbelicht zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden