Belgen sturen transgene peppels naar Zeeland

Produceren..

Het Zeeuwse Colijnsplaat is uitverkoren als locatie van een bijzonder bosbouwexperiment. Belgische wetenschappers hebben bij het ministerie van VROM een vergunning aangevraagd voor een veldproef met genetisch gemodificeerde populieren. De bomen zijn genetisch aangepast om ze geschikt te maken voor de commerciële productie van bio-ethanol, een milieuvriendelijk alternatief voor de autobrandstoffen benzine, diesel en LPG. De Belgen willen in mei 240 transgene bomen planten op een lap grond bij proefboerderij De Rusthoeve op Noord-Beveland.

De onderzoekers van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) wijken met hun peppels noodgedwongen uit naar Nederland. De Belgen hadden begin vorig jaar van de Vlaamse regering toestemming gekregen de veldproef te houden bij het VIB in Zwijnaarde, bij Gent. Maar de populieren groeiden uit tot de zoveelste huwelijkscrisis in federaal België. Tot woede van de Vlamingen torpedeerden twee federale ministers (beiden Walen) de aanvraag in mei alsnog. De Vlaamse minister van Economie en Wetenschapsbeleid omschreef het federale njet als ‘een boycot van het Vlaamse innovatieve milieubeleid’ en de Vlaamse premier Chris Peeters eiste dat het besluit zou worden teruggedraaid.

Terwijl de Belgische politici ruzieden, groeiden de populieren bij het VIB de kas uit. Het instituut heeft haast met de veldproef, want de wetenschappelijke concurrentie zit niet stil. In de Verenigde Staten is de Universiteit van North Carolina al begonnen met een vergelijkbaar experiment. Vandaar dat het instituut naar alternatieven over de grens ging zoeken.

Nederland was daarbij topkandidaat, want vlak over de grens bij Gent ligt Zeeland. ‘We hebben de indruk dat de Nederlandse overheid veel positiever staat tegenover proeven met transgene gewassen dan de Belgische’, zegt VIB- woordvoerder René Custers. In Nederland zijn nu zeven proefvelden met transgene aardappelen, appels en maïs. België heeft daarentegen sinds 2002 geen enkele veldproef met transgene gewassen meer toegelaten.

Het VIB heeft een positief advies van de Commissie Genetische Modificatie (COGEM) in de knip. Het ministerie van VROM heeft zich al over de aanvraag gebogen en zal waarschijnlijk op zeer korte termijn een vergunning verlenen. Tegenstanders hebben daarna zes weken de tijd om bezwaar te maken tegen de veldproef.

Dat er bezwaren zullen zijn, staat buiten kijf. Burgeractiegroepen als de Stichting ter Voorkoming Misbruik Genetische Manipulatie en De Gentechvrije Burgers hebben zich al tegen de populierenproef uitgesproken. Ook milieuorganisatie Greenpeace maakt zich op voor een stevig juridisch gevecht. Woordvoerder Herman van Bekkem: ‘Wij zijn tegen dit experiment omdat het bomen zijn die ook van nature in Nederland voorkomen. Het proefveld is omringd door water, qua voortplanting een ideale omgeving voor populieren. Het gevaar dat de transgene bomen zich zullen uitkruisen met populieren in de omgeving vinden wij veel te groot.’

René Custers van het VIB vindt deze zorgen ongegrond. ‘Populieren zijn pas na vijf tot acht jaar geslachtsrijp. Bij onze veldtest worden de takken al na drie jaar geoogst, ruimschoots voordat ze stuifmeel vormen. In onze serreproeven is bovendien gebleken dat deze populieren heel moeilijk wortelen. Verspreiding via stekken is daardoor vrijwel onmogelijk.’

Hij erkent wel dat de risicoanalyse bij genetische gemodificeerde bomen ‘lastiger’ is dan bij andere landbouwgewassen. ‘Een boom heeft een veel langere en ingewikkeldere levenscyclus.’ Twee Duitse wetenschappers schreven vorig jaar dat er op dit moment geen goede risicoanalyse van het genetisch manipuleren van bomen te maken is. Dit komt onder meer doordat bomen in symbiose leven met andere organismen, zoals schimmels. Het is niet bekend hoe die reageren op bomen met een genetische afwijking.

Dat de transgene populieren al voor hun puberteit worden geoogst, stelt Van Bekkem niet gerust. ‘Volgens mij is dat niet waterdicht. Ze hoeven maar een tak met stuifmeel over het hoofd te zien en het kwaad is geschied.’ Het populierenterrein wordt als extra maatregel tegen ongewenste migratie omzoomd door een hek – een eis van de COGEM – maar dat zet volgens Greenpeace weinig zoden aan de dijk. Van Bekkem, smalend: ‘De vraag is of dat hek de populieren binnen of de actievoerders buiten moet houden. Dat hek houdt natuurlijk geen stuifmeelkorrel tegen.’

Het VIB houdt er rekening mee dat een anonieme actiegroep als de Razende Rooiers, de Ziedende Bintjes of de Briesende Peppels de populierenplantage zal aanvallen. ‘Daar kunnen we weinig tegen doen’, zegt Custers. ‘Populieren kun je niet makkelijk verstoppen.’

Of de transgene populieren echt in Colijnsplaat arriveren, hangt overigens niet alleen van de Nederlandse procesgang af. De Belgische Raad van State heeft het weigeringsbesluit van de Franstalige federale ministers twee weken geleden vernietigd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden