INTERVIEW

'Beleid over dierproeven is te vaag'

Iedereen wil eigenlijk minder dierproeven, maar in de praktijk komt daar niets van terecht. Volgens onderzoekster Meggie Pijnappel zijn er te veel botsende belangen.

Een varken op de operatietafel in het Gemeenschappelijk Dierenlaboratorium van de Universiteit Utrecht.Beeld HollandseHoogte

Nagebootste menselijke huid, kweekorganen op een chip of zelfs klompjes eiwitgelei: zomaar drie innovaties die zijn bejubeld als mogelijk alternatief voor dierproeven. Toch worden zulke alternatieven nog nauwelijks toegepast. Mede daardoor blijft het aantal dieren dat jaarlijks in dierproeven wordt gebruikt schommelen rond de 500 duizend. Dat concludeert Meggie Pijnappel in haar proefschrift, waarop ze onlangs promoveerde aan de Radboud Universiteit.

Een vreemde constatering, vindt ook Pijnappel. 'Als je het mensen op straat vraagt, wil iedereen minder proefdieren. Er is echt een maatschappelijke vraag naar alternatieven.' Ter illustratie: vorig jaar nog werden medewerkers van de Universiteit Maastricht bedreigd omdat ze proeven wilden uitvoeren op labradors. Verenigingen als de Stichting Animal rights pleiten al jarenlang voor een totaal verbod op dierproeven.

Om te achterhalen waarom de alternatieven zolang op zich laten wachten, begroef Pijnappel zich de afgelopen zes jaar in beleidsdocumenten over dierproeven. Ze sprak met onderzoeksfinanciers en bezocht meetings tussen onderzoekers. Het beeld dat ze schetst in haar proefschrift is dat van een hoop neuzen die allemaal in een andere richting wijzen. 'Er speelt zich een latente botsing af tussen de waarden van overheid, financiers, onderzoekers en de maatschappij.'

Niemand is tegen minder dierproeven. Waarom schiet het dan niet op met die alternatieven?

'De maatschappij roept hard om verandering. Publieke onderzoeksfinanciers bekostigen als antwoord daarop innovaties die worden gepresenteerd als alternatief voor dierproeven. Maar de wetenschappers die met zo'n innovatieve techniek aan de slag gaan, hebben vaak een ander doel voor ogen. Zij zijn vooral op zoek naar nieuwe informatie. Met een alternatief leggen ze onderliggende mechanismen van een ziekte bloot. Paradoxaal genoeg leidt dat vaak tot meer vragen, meer onderzoek en daarmee ook tot meer dierproeven.'

De drie V's 

Het huidige Nederlandse beleid ten aanzien van proefdieren is sinds de jaren zeventig gebaseerd op de zogeheten 3 V's: Verminderen, Verfijnen en Vervangen. Proefdieraantallen kunnen worden verminderd door bijvoorbeeld sterkere statistische methodes. De verfijning komt neer op betere omstandigheden voor de dieren, zoals goede huisvesting en verdoving.

Ten slotte is het doel om zoveel mogelijk dierproeven te vervangen met computermodellen of innovaties als kweekorganen.

Is de maatschappij zelf wel zo eenduidig vóór minder dierproeven? Uiteindelijk willen mensen ook dat hun medicijnen veilig zijn.

'Daar zie je ook zo'n botsing. Mensen willen minder proefdieren, maar ook steeds meer zekerheid. Producten met chemische stoffen worden bijvoorbeeld ook op proefdieren getest. We willen die producten uiteindelijk gewoon veilig kunnen gebruiken. Al zie je ook een tegenbeweging: mensen die accepteren dat er nu eenmaal ziekten zijn, die vinden dat niet alles hoeft te worden opgelost. Het is de hoogste tijd voor een fundamenteel debat: wat willen we eigenlijk? Moet het aantal dierproeven naar nul of accepteer je een bepaald minimum om onze veiligheid te garanderen?'

Welke oplossingen draag je aan om meer alternatieven toe te passen?

'De overheid moet duurzaam beleid formuleren. Nu is het nog erg vaag. De overheid wil zo min mogelijk dierproeven. Maar als er meer proeven nodig zijn, zou 'zo min mogelijk' in absolute termen kunnen neerkomen op meer proefdieren. Het duurzame beleid moet ook worden uitgebreid naar andere terreinen als de geneesmiddelenontwikkeling en het wetenschaps- en innovatiebeleid.

'Ook is het belangrijk dat er een meer vraaggestuurde aanpak komt. Nu bieden wetenschappers zelf een alternatief aan. Maar is er wel vraag naar dit specifieke alternatief? Laat onderzoekers en bedrijven, de gebruikers van dierproeven, eerst zelf vragen en uitdagingen formuleren voordat anderen met oplossingen komen.'

Meggie Pijnappel: `Er is een latente botsing tussen de waarden van overheid, financiers, onderzoekers en de maatschappij.¿
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden