Beetje psychedelica bij het ontbijt om beter te werken

Lsd staat nog steeds op het menu van hedendaagse roeszoekers. Maar eigenlijk past het spul niet goed in hun drukbezette agenda's.

Beeld Sasa Ostoja / de Volkskrant

In het Golden Gate Park in San Francisco was begin 1967 al het begin merkbaar van de Summer of Love. Timothy Leary - psycholoog en warm pleitbezorger voor psychedelische drugs - besteeg het podium tijdens het protestfestival Human Be-In en sprak de befaamde woorden 'Turn on, tune in, drop out'. Hij spoorde jongeren daarmee aan om een protestbeweging te vormen met lsd als hulpmiddel om de revolutie aan te wakkeren - 'turn on' -, samen te komen - 'tune in' - en alle verplichtingen de rug toe te keren - 'drop out'. Het was 14 januari, de dag waarop hij drugsgebruik een revolutionaire betekenis meegaf, wat uiteindelijk leidde tot de internationale doorbraak van lsd.

Wat is er gebeurd met de belangstelling voor psychedelica sinds die tijd? Navraag bij kennisinstituut Trimbos leert dat de interesse voor lsd iets opbloeit. Mensen laten steeds vaker drugs testen die aan hen zijn verkocht als lsd. Het Drugs Informatie en Monitoring Systeem ontving in 2015 meer dan vier keer zoveel van deze lsd-samples dan tien jaar eerder. De 243 samples vormden een aandeel van 2 procent van het totaal aantal te testen drugs. Volgens Trimbos zet deze trend door; het kan een indicatie zijn dat het lsd-gebruik in Nederland weer toeneemt.

Betekent dit ook dat we weer gaan trippen alsof het 1967 is? Floor van Bakkum van verslavingsinstelling Jellinek verwacht het niet. 'De gebruikers van psychedelica vormen nog altijd een kleine groep. Ondanks een lichte toename in lsd-gebruik zijn cocaïne en xtc nog steeds vele malen populairder. Veel mensen zijn angstig voor een middel als lsd. Het gebeurt dus niet zo vaak dat iemand echt gaat trippen.'

Kort, voorspelbaar, overzichtelijk

In 2014 had 1,4 procent van de 15- tot 64-jarigen in Nederland ervaring met lsd; 0,2 procent had het in datzelfde jaar gebruikt. De werking van populaire partydrugs als xtc, speed en cocaïne laat zich beter voorspellen en duurt korter dan die van lsd of paddo's - daar kiezen mensen tegenwoordig eerder voor. Daan van der Gouwe, socioloog en onderzoeker bij het Trimbos-instituut, denkt dat het drugsgerelateerd 'verruimen van de geest' vooral iets is uit de hippietijd. 'In deze tijd willen mensen wel gebruiken, maar niet helemaal losgaan. Het moet niet te lang duren en voorspelbaar en overzichtelijk zijn. De cultuur is veranderd, zakelijker geworden.' Drugsprofessor Ton Nabben van de Universiteit van Amsterdam noemt dit planmatige drugsgebruik ook wel 'agendahedonisme'.

Voor de gebruiker met interesse in psychedelica valt overigens veel meer te kiezen dan in de jaren zestig, verklaart Van Bakkum. 'Er zijn behoorlijk wat tripmiddelen op de markt die milder zijn. Mensen die het eng vinden om volledig de controle te verliezen, kiezen daar eerder voor.' Ook zijn drugs makkelijker te verkrijgen voor wie liever niet met een dealer in een donker steegje afspreekt. Wie een beetje ingewijd is, bestelt via het dark web (een deel van het internet dat niet rechtstreeks vindbaar is voor zoekmachines) anoniem zijn drugs. Het recensiesysteem van dealers op de onlinedrugsmarkt maakt de handeling bijna vergelijkbaar met het uitkiezen van een restaurant op Iens.

Lsd light

Wie een 'lightversie' van lsd wil, kiest meestal voor psychedelica als 2C-B of ketamine. '2C-B heeft een veel milder tripeffect dan lsd en is daardoor toegankelijker, dat risico durven mensen eerder aan', verklaart Van Bakkum. 'Ketamine kan wel heftig zijn, maar de werking duurt vaak veel korter.'

Midden jaren negentig kwam 2C-B al voor, maar sinds 2013 duikt het steeds vaker op. Tussen 2010 en 2014 steeg het percentage gebruikers van 5 naar 10 procent, blijkt uit onderzoek van Jellinek onder uitgaande Amsterdammers. Het Grote Uitgaansonderzoek van Trimbos uit 2016, dat ook uitgaanspubliek buiten Amsterdam ondervroeg, laat een percentage zien van bijna 15 procent.

Kai, een 27-jarige consultant, gebruikt de drug geregeld in het weekend. 'Lsd en paddo's zijn erg sterk, dan is het belangrijk dat je geestelijk goed bent voorbereid. Ik neem eerder 2C-B, omdat de werking ervan wat minder afhankelijk is van je stemming en je omgeving. Je kan het min of meer 'aan- en uitzetten'. Het is beter controleerbaar.

Tom, een 22-jarige biologiestudent, tript graag in de natuur, zoals laatst met vrienden in de bergen in Kroatië. 'Alles wordt kleurrijk, je ziet overal patroontjes, alles golft en pulseert. Maar de werking van 2C-B is zo mild dat ik soms, als ik me nergens op focus, vergeet dat ik aan het trippen ben.'

Beiden nemen ook af en toe zwaardere psychedelica zoals lsd, paddo's of psychedelische truffels. Kai ziet zo'n trip een beetje als op vakantie gaan: 'Even alles loslaten. Recreatief met je vrienden op avontuur gaan, thuis of op een mooie plek, afgezonderd van de buitenwereld.'

Één op de tien respondenten van Het Grote Uitgaansonderzoek zegt het afgelopen jaar truffels te hebben gebruikt, bij paddo's is dit 2 procent van de ondervraagden. Dat er meer truffels dan paddo's worden gebruikt komt omdat truffels - in tegenstelling tot paddo's - niet verboden zijn. De Opiumwet verbiedt expliciet paddestoelen, de truffel is een ondergrondse schimmel - dus geen échte paddo - en daarom niet illegaal.

Ketamine

Het narcosemiddel ketamine is de afgelopen jaren vanuit de underground in het mainstreamuitgaansleven terechtgekomen. Volgens Jellinek blijkt uit onderzoek dat het ongeveer net zo vaak wordt gebruikt als lachgas - de twee middelen worden ook wel gecombineerd. Een kleine hoeveelheid ketamine veroorzaakt een dromerige roes, waarbij muziek vervormd kan klinken. Het wordt vaak na het stappen bij iemand thuis gebruikt als 'afterdrug'.

Grotere hoeveelheden kunnen heftige trips veroorzaken. In sommige gevallen belanden gebruikers in een zogenaamde k-hole, een staat van tijdelijke verlamming die kan aanvoelen als een bijnadoodervaring. Bij veel en langdurig gebruik is steeds meer nodig voor hetzelfde effect en kunnen er blaas- en nierklachten ontstaan. Bovendien is ketamine geestelijk verslavend.

Kai mixt ketaminepoeder vaak met water in een potje neusspray, zo hoeft hij niet te hannesen met een sleutel om het in zijn neus te stoppen. Het valt ook minder op. 'Een paar jaar geleden werd ik nog gek aangekeken als ik op een huisfeestje ketamine deed. Mensen waren dan soms echt geschokt, maar dat is de laatste jaren veranderd.' Hij gebruikt het nu ook op een mooie zaterdag tijdens het varen door de grachten met vrienden. 'Het voelt als een beetje dronken zijn, maar ik word er meestal vrolijker van. En van drank word ik eerder brak.'

Ketamine en 2C-B lijken, kortom, een weg te vinden naar een breder publiek. Worden zulke psychedelica daarmee mainstream? 'Nee, daarvoor is het gebruik te marginaal', zegt Trimbos-onderzoeker Van der Gouwe. Hij sluit niet uit dat mensen er wat vaker mee experimenteren dan zo'n tien jaar geleden, maar psychedelica zijn volgens hem niet genormaliseerd zoals xtc dat wel is bij sommige groepen jongeren.

Microdosering

Aan de baai van San Francisco, ongeveer 65 kilometer zuidelijker dan waar de Summer of Love vijftig jaar geleden begon, is het enthousiasme over lsd opnieuw opgelaaid. Dit keer zijn de gebruikers geen hippies met blote voeten in het gras, maar tech-savvy millennials, die op sneakers rondlopen in Silicon Valley. 's Ochtends bij het ontbijt nemen sommigen ongeveer een tiende van een triphoeveelheid lsd in de hoop de rest van de dag scherper, creatiever en productiever te zijn.

Zo'n microdosis lsd om succesvoller te zijn in je werk: het druist in tegen de hippiegedachte, maar gebeurt volop. Nadat het blad Rolling Stone in 2015 hierover had gepubliceerd, volgde in de media een stroom verhalen over microdoseren.

De Amerikaanse nieuwswebsite Reddit.com heeft met 17 duizend deelnemers het grootste forum over het onderwerp. Gebruikers wisselen ervaringen uit en stellen elkaar vragen. Je vindt er positieve ervaringen, maar ook anekdotes over mislukte pogingen waarbij mensen zich op het werk juist slecht voelden door het gebruik van een kleine dosis lsd. De juiste dosering vinden en die telkens secuur afmeten, blijkt een lastige klus.

Het fenomeen is overgewaaid naar Nederland. 'Het is een kleine groep die ermee experimenteert, maar door de media-aandacht is er veel belangstelling', zegt Van Bakkum. In Amsterdam zijn het afgelopen jaar drie kleinschalige bijeenkomsten georganiseerd waarbij mensen in een park samen microdoseerden en ervaringen uitwisselden. Het initiatief komt van de psychedelische website The Third Wave, die claimt dat een microdosis psychedelische drugs kan helpen bij depressie.

Veel mensen zijn enthousiast, maar het probleem is dat niemand weet of het echt werkt, want er is nog geen wetenschappelijk bewijs. Het Trimbos-instituut waarschuwt dat de vermeende werking ook een placebo-effect kan zijn. Andrea Evers, hoogleraar gezondheidspsychologie en placebodeskundige, is het daarmee eens. 'Het is zeker mogelijk en zelfs waarschijnlijk dat door de verwachtingen die mensen hebben van psychedelische drugs er een placebo-effect kan optreden.' Nu is het placebo-effect niet bij voorbaat iets negatiefs, maar lsd is een middel waar voorzichtig mee moet worden omgegaan - het zou ook in kleinere doses psychoses kunnen veroorzaken.

Lsd als geneesmiddel

Het recreatieve gebruik van lsd heeft er mede voor gezorgd dat het in de jaren zestig werd verboden. Destijds werd het echter niet alleen gezien als een tripmiddel, maar ook als een veelbelovend medicijn voor de behandeling van mentale problemen en trauma's. Door het verbod op lsd en andere psychedelische drugs heeft het onderzoek naar deze middelen decennialang stilgelegen.

Dat is aan het veranderen. Ketamine, lsd, psilocybine (de werkzame stof van paddo's) en mdma worden tegenwoordig onderzocht op hun potentie om psychische aandoeningen tegen te gaan. Als er ooit weer een psychedelische revival komt, dan komt die vanuit de wetenschap, denkt Van Bakkum. De voorlopige resultaten zijn veelbelovend, maar de onderzoeken zijn vaak kleinschalig en kostbaar. Het zal daarom nog wel even duren voordat duidelijk is of deze middelen daadwerkelijk als medicijn worden ingezet.

Niet iedereen kan of wil daarop wachten. Hoewel zelfmedicatie met deze middelen ten zeerste wordt afgeraden, besloot de 70-jarige Harry het toch te proberen. De gepensioneerde huisarts had alles geprobeerd om zijn zware depressie te verhelpen, maar niets hielp. Nu neemt hij tweewekelijks ketamine. Zijn situatie verbeterde vrijwel onmiddellijk en een jaar later gaat het nog steeds een stuk beter met hem, vertelde hij half juni in een groot artikel aan deze krant. Bang voor de bijwerkingen is hij niet: 'Die zijn niet erger dan de bijwerkingen van een ernstige, langdurige depressie.'

Ongelukken

Dat het flink mis kan gaan met psychedelica weet gebruiker Kai (27) inmiddels ook. Vorig jaar tijdens een festival combineerde hij lsd met een flinke hoeveelheid ketamine. Hij raakte volledig gedesoriënteerd en verloor alle realiteitszin.

Twee vrienden hebben hem de hele dag moeten verzorgen. 'Na een tijdje hebben ze me in een tent gelegd. Ik dacht dat het geluid van het festival sirenes waren en de rits van de tent die van een lijkenzak.' Het voelde als het einde van zijn leven. De dag erop was hij geschrokken, maar verder gelukkig weer oké.

Er is volgens de instelling voor verslavingszorg Jellinek geen bewijs voor hersenbeschadiging door lsd-gebruik. Wel kan lsd in uitzonderlijke gevallen een psychose aanwakkeren bij mensen met aanleg hiervoor. Ook kan het een psychose verergeren of zorgen voor een terugval.

Als er ongelukken gebeuren met lsd dan heeft het vaak te maken met het verlies van realiteitszin. In 2015 overleed de zoon van zanger Nick Cave nadat hij van een klif was gevallen terwijl hij onder invloed was van lsd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden