Uitvergroting van de schapenteek, brenger van de ziekte van Lyme en soms van een vleesallergie.
Uitvergroting van de schapenteek, brenger van de ziekte van Lyme en soms van een vleesallergie. © ANP

Beet van schapenteek kan oorzaak zijn van vleesallergie

Een beet van de schapenteek kan leiden tot een allergie voor rood vlees. Doordat de reactie vaak pas uren na een beet ontstaat, is de allergie niet eenvoudig te herkennen.

De teek die het meest voorkomt in Nederland kan naast ziektes als de ziekte van Lyme ook een vleesallergie veroorzaken. Personen die een tekenbeet hebben opgelopen kunnen na het eten van vlees last krijgen van galbulten en andere verschijnselen. In uitzonderlijke gevallen kunnen zich levensbedreigende allergische reacties voordoen.

Dat vleesallergie kan worden veroorzaakt door de zogenoemde schapenteek is beschreven door allergoloog Hanneke Oude Elberink, die het geval van een 68-jarige vrouw heeft geschetst in het Nederlandse tijdschrift voor Geneeskunde. Hoeveel Nederlanders last hebben van deze allergie is niet bekend. Mogelijk zijn het tientallen. Oude Elberink, verbonden aan het Universitair Medisch Centrum Groningen, heeft tien patiënten met deze allergie.

Als een patiënt geen nieuwe tekenbeten oploopt, gaat de aandoening meestal vanzelf over

Allergoloog Hanneke Oude Elberink

Het gaat om een ziektebeeld waarover nog betrekkelijk weinig bekend is: het alfa-gal syndroom. Patiënten krijgen na het eten van vlees van runderen, varkens, lammeren, schapen of paarden een allergische reactie als gevolg van eerder opgelopen tekenbeten. Dit gebeurt niet bij het eten van 'wit' vlees (kip en vis). Doordat de reactie vaak pas na uren ontstaat is de vleesallergie niet eenvoudig te herkennen.

Als een patiënt geen nieuwe tekenbeten oploopt, gaat de aandoening meestal vanzelf over, zegt Oude Elberink. 'Het is een allergie die kan overgaan en weer opvlamt als een persoon opnieuw wordt gebeten. Maar of dat altijd zo gaat, weet ik niet. Een van mijn patiënten is tien jaar geleden gebeten en heeft nog steeds klachten.'

Gevaarlijke reacties

Soms doen zich gevaarlijke reacties voor, een anafylactische shock

De symptomen van het alfa-gal syndroom zijn jeuk, galbulten, klachten aan de luchtwegen en maag- en darmklachten. Soms doen zich gevaarlijke reacties voor, een anafylactische shock. De meest voorkomende verschijnselen daarvan zijn een plotselinge lage bloeddruk, duizeligheid, opgezwollen gezicht, hals en lippen, ademhalingsmoeilijkheden, braken en angst. Een anafylactische shock kan levensbedreigend zijn als een patiënt niet snel wordt behandeld.

De vleesallergie ontstaat doordat de bijtende teek met zijn speeksel alfa-gal, dat hij heeft opgedaan bij een ander dier, inspuit bij de mens. Die ontwikkelt afweerstoffen tegen het lichaamsvreemde alfa-gal, een koolhydraat dat aanwezig is in het vlees van zoogdieren.

Geen specifiek medicijn

Voor patiënten zit er weinig anders op dan rood vlees en nieuwe tekenbeten te mijden

Een specifiek medicijn tegen het syndroom is er niet. Alleen algemene medicatie die ook wordt gegeven bij andere ernstige vormen van allergie. Voor patiënten zit er weinig anders op dan rood vlees en nieuwe tekenbeten te mijden.

Dat teken vleesallergie kunnen veroorzaken was al bekend. Enkele jaren geleden werd in de Verenigde Staten ontdekt dat de mens last kan krijgen van deze allergie na een beet van de Lone Star-teek. Dat de de schapenteek, die in Nederland en andere Europese landen voorkomt, deze aandoening kan overbrengen, was tot voor kort onbekend. Onderzoek in Duitsland heeft onlangs aangetoond dat boswachters en jagers een grotere kans hebben op vleesallergie dan personen die zich minder vaak in de natuur begeven.

1,3 miljoen beten

De afgelopen decennia is er meer natuur gekomen in Nederland. Daardoor zijn er ook meer teken

Hein Sprong, RIVM

Het jaarlijkse aantal tekenbeten wordt in Nederland geschat op 1,3 miljoen, zegt onderzoeker Hein Sprong van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Verreweg de meeste mensen hebben daar geen last van of slechts in geringe mate. Dat neemt niet weg dat het aantal patiënten met de ziekte van Lyme toeneemt: naar schatting 25 duizend per jaar, van wie 1.500 in een ernstige vorm. Sprong: 'De afgelopen decennia is er meer natuur gekomen in Nederland. Daardoor zijn er ook meer teken, Lyme-bacteriën en andere ziekteverwekkers.'