Opinie

Bang maken voor vlees heeft politiek doel

Vlees

De boodschap dat je van vlees kanker krijgt, is niet juist maar wel goed, en effectiever dan een reclame.

Slager helpt een klant. Foto AFP

Kanker van knakworst, of is het beleid? Die vraag is gerezen sinds maandag, nadat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) bekendmaakte bewerkte vleeswaren voortaan als kankerverwekkend te beschouwen bij een consumptie van meer dan 50 gram per dag. De argeloze burger heeft inmiddels de indruk dat een broodje ham of knakworst (een hotdog) even slecht is als een sigaret.

De Nederlandse zender RTL sprak met Martijn Katan, hoogleraar voedingsleer aan de Vrije Universiteit Amsterdam, die duidelijk maakte dat de risico's niet overdreven moeten worden. Minder vlees en vleeswaar, zo simpel is het, luidt de boodschap van Katan. Aan het slot van het item trekt de RTL-verslaggever in Den Haag zich daar weinig van aan. Hij zegt zwaarwichtig dat we ons als burgers toch echt beter moeten verdiepen in wat we eten.

Ondergetekende zei er in het radioprogramma Dit is de dag over dat het geen nieuws is. We weten al veel langer dat het eten van zogenoemde 'cured meats', verwerkte en houdbaar gemaakte vleesproducten, geassocieerd is met darmkanker. Dat geldt ook voor rood vlees, een vleestype waar niet alleen rundvlees, maar ook lams- en varkensvlees onder vallen. Kip en kalkoen vallen er niet onder.

Handigheid

Heel opvallend vind ik wél - en dat zei ik ook in de uitzending - de hardhandigheid waarmee de WHO haar nieuws brengt. Ik zei dan ook verleid te worden door de gedachte dat er een politiek doel achter de boodschap schuilgaat. Het publiek moet versneld in een andere houding gebracht worden.

Het nieuws heeft de voorbije dagen vele honderden miljoenen mensen bereikt. Bij al die mensen is een boodschap ingeprent: 'Er is iets niet pluis met rood vlees en vleeswaren in het bijzonder.' Dat is een goede zaak, want het inspireert mensen tot het eten van minder vlees. Dat is echt veel beter voor alle leven op aarde.

Bovenal is het buitengewoon effectief. Ik kan geen goedkopere en effectievere wereldwijde reclamecampagne bedenken. Zeker niet nu het 'nieuws' ook in officiële voedingsadviezen moet worden verwerkt.

Maar moet dat echt met zulke bangmakerij?

Bangmakerij

De tafelgenoten in de radiostudio moesten even wennen aan de gedachte dat er een bewust gekozen beleidseffect op de houding van mensen achter zou kunnen zitten. Ook wetenschappers verbonden aan gerespecteerde instituten nemen politieke posities in. Zoals The Guardian schrijft: 'Wetenschappers weten helemaal niet hoe slecht vlees nou echt is.' En dat is beslist een ware uitspraak. De WHO zei er niet voor niets bij dat een gematigde vleesconsumptie ons de juiste voedingsstoffen binnen laat krijgen.

Voor mijn part maken we daar voor onze contreien 'een sterk gematigde consumptie van', maar van vlees en vleeswaar krijg je geen kanker.

Als het politiek is, vind ik dat dan kwalijk van de WHO?

Tipping point

Ik wil niet suggereren dat de wetenschappers van het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), onderdeel van de WHO, een standpunt innemen over dierenleed, maar realiseer me wel dat ze aanvoelen dat uitgesproken communicatie van hun kant een verschil kan maken voor de gevolgen van vleesconsumptie. Ik wil zelfs niet suggereren dat er sprake is van een bewust 'complot'. Er heerst een sentiment dat ook het oordeel beïnvloedt van de zogenaamde community of experts dat bij gebrek aan eenduidige evidence in de voedingsleer de waarheid bepaalt.

Deze case is mogelijk een tipping point naar een andere moraliteit rond voeding. En ik kan me dat voorstellen: juist wetenschappers zijn in staat een gevoel te ontwikkelen voor de enorme transities waarvoor de wereld staat.

Meer over