'Balkenendenorm' is dé instinker

Stand van Nederland-België is weer gelijk na ‘begrijpelijk’ dictee van Gerrit Komrij...

DEN HAAG België won vorige maand met Herman Van Rompuy de strijd om het Europees presidentschap, Nederland riposteerde gisteravond in de zaal van de Eerste Kamer met de grootste kenner van de Nederlandse taal: met een score van zeven fouten bleek Eindhovenaar Hans Bliek (55) de beste deelnemer aan het twintigste Groot Dictee der Nederlandse Taal.

Zo kwam Nederland in de jubileumversie van het dictee op gelijke voet met Vlaanderen: in twintig jaar tijd hebben beide nu tien keer gewonnen.

Het dictee, een vertrouwde hersenbreker voor het eind van het jaar, was ditmaal van de hand van voormalig Dichter des Vaderlands Gerrit Komrij. Zijn opgave, onder de titel Carrière, ging over politiek, de economische crisis en dictees. Komrij benadrukte dat hij de zestig deelnemers op het Binnenhof en de meeschrijvers thuis nu eens een begrijpelijke tekst wilde voorzetten, zonder beruchte woorden als ‘przewalskipaard’. Negentien jaar na de eerste editie, toen nog het Groot Nationaal Dictee geheten, staat dit paard nog steeds symbool voor het ene woord waarover vrijwel elke deelnemer struikelt, aldus presentator Philip Freriks.

Juryvoorzitter Ronald Plasterk herinnerde eraan dat Freriks volgens onderzoek van de Taalunie te boek staat als de man die het mooist Nederlands spreekt. Maar dat ook zijn tongval kan misleiden bleek gisteravond: bij het woord ‘toentertijd’ leek in het midden een ‘d’ hoorbaar, maar de grammatica schrijft een ‘t’ voor.

‘God mag weten waarom dat zo is’, vond ook Komrij. Die nog wel meer valkuilen in zijn dictee had verstopt. Zoals het onlogische ‘traktement’ (niet met een c) of het werkwoord ‘statten’, dat zoveel wil zeggen als naar de stad gaan. En eau de cologne krijgt streepjes als het in een eau-de-cologneflesje zit.

Al die grammaticaregels vindt acteur Frank Lammers maar een crime: ‘Dat hele woud van regelgeving is zo nutteloos en onoverzichtelijk.’ Lammers raakte niet als enige de weg kwijt. Catherine Keyl: ‘Waar zit de logica? Dat gedoe met die streepjes en de hoofdletters, dat is totaal onduidelijk.’

Keyl was niettemin tevreden met haar 32 fouten, slechts drie meer dan het gemiddelde van de deelnemers in het Eerste Kamer-gebouw. Zowel onder de prominenten als onder de gewone deelnemers bleken de Vlamingen sterker dan de Nederlanders.

Anders dan gebruikelijk bleven de prominenten deze avond nu eens niet ver achter bij deelnemers die zich als winnaars van de voorronden plaatsten. Twee bekende Nederlanders en twee bekende Vlamingen drongen door tot de topzes. Bart Chabot (24 fouten), Anniko van Santen (22 fouten), Saskia de Coster (14 fouten) en Jan Van den Berghe (10 fouten) hoefden het alleen af te leggen tegen de Vlaming Kristof Vandevennne (9 fouten) en winnaar Hans Bliek.

Bliek, in het dagelijks leven facilitair medewerker van een ROC in Eindhoven, dacht op voorhand dat hij een goede kans maakte: ‘Mijn voorbereiding begon al tien jaar geleden. Toen ben ik mee gaan doen met veel dictees.’ Nog vorig jaar won Bliek het door het Davidsfonds georganiseerde Groot Nederlands Dictee in België.

De term ‘balkenendenorm’ bleek gisteravond hét struikelblok, want alle deelnemers schreven het fout. Volgens jurylid Ludo Permentier staat dit woord voor een financiële regeling die niet gebonden is aan een persoon en moet het daarom zonder hoofdletter worden geschreven. Niet zo verraderlijk als het beruchte paard, maar wel een instinker.

Eeuwige deelnemer Bart Chabot vond ‘balkenendenorm’ maatgevend voor de kwaliteit van het dictee. ‘De tekst was een knipoog naar de locatie, naar de politiek en naar het dictee. Bovendien was het vrij van woorden waar je niets mee kunt. Eén van de beste dictees.’

vk.nl/grootdictee

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden