Nieuws Baleinwalvissen

Baleinwalvissen zo groot dankzij efficiënte manier van voedsel verzamelen

Blauwe vinvis voor de kust van Sri Lanka. Beeld Getty Images

Hoe komt het dat baleinwalvissen, de grootste dieren op aarde, zo reusachtig zijn? Wetenschappers ontdekten dat dit verband houdt met de hoge opbrengst van hun jacht op voedsel. Baleinwalvissen, die grote hoeveelheden kleine beestjes eten, voeden zich efficiënter dan de kleinere tandwalvissen, die jagen op grotere prooidieren.

Walvisachtigen zijn te verdelen in twee groepen: baleinwalvissen, die met de baleinen in hun bek plankton en kleine visjes uit het water filteren, en tandwalvissen, die vooral jagen op grotere vissen en inktvissen. In de evolutie groeiden baleinwalvissen uit tot ware giganten, terwijl tandwalvissen in omvang achterbleven. Neem de grootste baleinwalvis, de blauwe vinvis: die kan zo’n 30 meter lang worden en 170 ton wegen. Of de gewone vinvis, die een lengte van 27 meter kan bereiken. De grootste tandwalvis is de potvis, die maximaal 18 meter kan worden. Andere tandwalvissen als orka’s, dolfijnen en bruinvissen zijn aanzienlijk kleiner.

Om dit verschil te verklaren, vergeleek een internationaal team van onderzoekers de foerageertechnieken van beide groepen walvissen. Ze zetten de hoeveelheid energie die wordt gewonnen bij het foerageren af tegen de hoeveelheid energie die daarbij wordt gebruikt. Om dat te meten, plaatsten ze sensoren met zuignappen op de rug van een aantal walvissen. Zo werden bewegingen van de dieren gemeten – op welke diepte en met welke snelheid ze zwemmen en hoe vaak ze eten.

Wagenwijd open

Baleinwalvissen voeden zich door hun bek wagenwijd open te zetten, een beweging die door de sensoren kon worden geregistreerd. Tandwalvissen geven, net als vleermuizen, geluidssignalen af. Daaruit valt af te leiden wanneer ze een prooi proberen te vangen. Door deze gegevens te combineren met de data over hun dieet stelden de wetenschappers de efficiëntie van het foerageren van beide groepen vast. Ze publiceerden hun bevindingen in Science.

De conclusie: baleinwalvissen krijgen meer energie binnen dan ze afgeven bij het zoeken naar en achtervolgen van hun prooi. Verscheidene malen per dag weten ze zich te voeden door grote hoeveelheden krill en ander dierlijk plankton, die zich in zwermen aandienen, in enorme happen op te slokken. Die luxe hebben tandwalvissen niet. Hun voedselaanbod is vaak beperkter – ze moeten meer inspanning leveren om hun prooi te vangen. Dankzij hun doelmatige manier van voedsel verzamelen hielden de baleinwalvissen energie over om zich te ontwikkelen tot de ongeëvenaarde kolossen die ze nu zijn.

Anders dan tandwalvissen zijn baleinwalvissen groter geworden dan hun evolutionaire voorouders, zegt Fleur Visser. Ze is onderzoeker bij de Universiteit van Amsterdam, het NIOZ (Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee) en medeauteur van de publicatie in Science. ‘Baleinwalvissen zijn in de evolutie langzaam gegroeid.’ 

Veranderingen in de oceanen

Volgens Visser betekent dit niet dat baleinwalvissen nu nog verder groeien. ‘De grens lijkt bereikt. De prooi van baleinwalvissen is seizoensgebonden en dus gelimiteerd. Ze kunnen niet het hele jaar door eten. Ze zouden alleen nog kunnen groeien als de dichtheden van het voedsel toenemen, maar dat is met de huidige veranderingen in de oceanen niet te verwachten. Het tegenovergestelde is eerder het geval.’ Mogelijk speelt ook een rol dat er een fysieke grens is voor de hoeveelheid calorieën die een lichaam per dag kan verwerken, aldus de auteurs.

Voor marien bioloog Mardik Leopold van Wageningen Marine Research, niet betrokken bij de studie, staat het allerminst vast dat walvissen hun maximale groei in het evolutionaire proces hebben bereikt. Vinvissen zouden volgens hem groter kunnen worden als ze erin slagen voedsel te vinden dat meer energie oplevert dan krill en even makkelijk te vangen is als krill. 

Leopold: ‘Kleine diepzeevisjes voldoen wellicht aan die criteria. ’s Nachts komen in de oceaan grote scholen kleine visjes naar boven, met een energie-inhoud die minimaal twee keer zo hoog is als die van krill. In de maag van een gewone vinvis die op het strand van Scheveningen terecht was gekomen hebben wij krill gevonden, maar ook resten van een paar honderd kleine visjes. Die prooi was nog niet bekend voor de gewone vinvis. Ik denk dat we de prooikeuze van walvissen nog niet voldoende in beeld hebben. Misschien onderschatten we de calorische dichtheid van het voedsel van de grootste walvissen.’  

Meer over walvissen: 

Japan begint weer met commerciële walvisjacht

Oerwalvis verspreidde zich vanuit Azië over de wereld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden