Atoomagentschap gaat Braziliaanse muggen bestralen in strijd tegen zika

In aanloop naar de Olympische Spelen haalt Brazilië alles uit de kast om het zika-virus te bestrijden. Het Internationaal Atoomagentschap (IAEA) wil helpen door een machine naar het land te verschepen die mannetjesmuggen door middel van straling steriliseert. Die onvruchtbare zwerm moet vervolgens in zika-gebied voorkomen dat vrouwelijke muggen zich voortplanten.

De Braziliaanse minister van Gezondheidszorg Marcelo Castro (L) en de Amerikaanse ambassadeur in Brazilië Liliana Ayalde tijdens een bijeenkomst om het zika-virus te bestrijden. Beeld epa
De Braziliaanse minister van Gezondheidszorg Marcelo Castro (L) en de Amerikaanse ambassadeur in Brazilië Liliana Ayalde tijdens een bijeenkomst om het zika-virus te bestrijden.Beeld epa

De methode wordt voor het eerst ingezet tegen zika, maar is niet nieuw. Al in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw werd hij gebruikt om insectenplagen een halt toe te roepen. Met name ter bescherming van gewassen, in onder andere de Verenigde Staten. In Soedan is de methode ingezet om de malariamug te bestrijden. 'Het is vergelijkbaar met het menselijk voorbehoedsmiddel voor geboortebeperking', citeert persbureau Reuters Kostas Bourtzis, moleculair bioloog van het IAEA.

In Brazilië willen ze deze methode gaan toepassen bij muggen van het geslacht Aedes, de drager van het zika-virus. Dit werkt als volgt. In de machine doodt gammastraling wekelijks het zaad van 12 miljoen gekweekte mannetjesmuggen. De gesteriliseerde muggen, of in een eerdere fase poppen, worden vervolgens uitgezet om in zika-gebied met wilde vrouwtjes te paren.

Het nageslacht dat zij produceren is door de ingreep bij de mannetjes niet levensvatbaar. Omdat die vrouwtjes maar één kans hebben om zich voort te planten, zullen zij geen nakomelingen krijgen. En hoe minder muggen, hoe kleiner de kans op overdracht van het zika-virus.

Niet de silver bullet

Muggenexpert Sander Koenraadt van de Wageningen Universiteit is enthousiast over de techniek, maar plaatst ook kanttekeningen. 'Brazilië hoopt natuurlijk dat dit de silver bullet is om een einde te maken aan zika', zegt hij. 'Maar in de praktijk is deze methode niet 100 procent effectief.' Ook het IAEA erkent dat de methode nog niet perfect is. 'Het is als auto's in 1890: ze werken, maar moeten nog worden doorontwikkeld en verbeterd', zegt Bourtzis op de site van de IAEA. Het moet volgens Koenraadt dan ook een van de wapens zijn in de strijd tegen het zika-virus.

Een vergelijkbare methode wordt nu al gebruikt in Brazilië. Muggen worden genetisch gemodificeerd en krijgen een gen mee dat ervoor zorgt dat het nageslacht (de larven) niet tot volledige ontwikkeling komen. Maar net als bij de bestraalde muggen, is niet zeker of bewerkte mannetjes nog wel net zo aantrekkelijk zijn voor vrouwtjes als de vruchtbare muggen.

In Brazilië worden verder pesticiden ingezet om de mug uit te roeien. Dit heeft als nadeel dat muggen resistent worden. Behalve bestrijding is voorlichting volgens Koenraadt heel belangrijk. 'De larven van de muggen gedijen goed in stilstaand water', zegt hij. 'Het is belangrijk dat Brazilianen zich ervan bewust zijn dat ze regenwater niet in tonnen, oude autobanden of zelfs flessendopjes op hun erf moeten laten staan.' Om de mug in de kiem te smoren worden ook visjes uitgezet om de larven op te eten voordat ze mug worden.

Lees ook:

Met het zikavirus grijpen ook de complottheorieën om zich heen. Je kon erop wachten. (+)

Zika en het larvengif: hoe zit het nou echt?

Het zikavirus heeft ook Suriname bereikt. Mogen vrouwen nog zwanger worden? (+)

Hoe verantwoorden is sporten in Rio nu het zika-virus door Brazilië waart? De regering raadt zwangere vrouwen af om naar de spelen te komen. (+)

In Brazilië werden deze maand zo'n 3 miljoen huizen bezocht om Brazilianen voor te lichten over het zika-virus. Regenwater in oude autobanden of regentonnen zijn een broedplaats voor de larven van de mug die het virus meedraagt. Beeld epa
In Brazilië werden deze maand zo'n 3 miljoen huizen bezocht om Brazilianen voor te lichten over het zika-virus. Regenwater in oude autobanden of regentonnen zijn een broedplaats voor de larven van de mug die het virus meedraagt.Beeld epa

Kinderen met microcefalie

Er zijn sterke aanwijzingen dat een besmetting van het zika-virus tijdens de zwangerschap kan leiden tot kinderen met microcefalie, een aandoening waarbij het kind een kleine schedel heeft en neurologische afwijkingen. In Brazilië zijn inmiddels meer dan 500 gevallen bekend, waarvan de meesten in verband worden gebracht met een infectie van het zika-virus bij de moeder. Omdat geen medicijnen bestaan tegen deze aandoening en vooraf vaccineren niet mogelijk is, wordt het uitroeien van de muggen gezien als het belangrijkste middel tegen het zika-virus.

De zogeheten cobalt-60 irradiator van het IAEA, 'ter grootte van een boekenkast', die hierbij moet helpen, staat momenteel op het Portugese Madeira. Op het eiland is de machine gebruikt tegen fruitvliegjes. De Braziliaanse regering moet nog een vergunning afgeven voordat de machine, op kosten van het IAEA, wordt verscheept naar Juazeiro, de stad in de noordoostelijke Braziliaanse staat Bahia.

Een Braziliaanse baby met microcephaly. Beeld epa
Een Braziliaanse baby met microcephaly.Beeld epa
null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant
null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant
null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden