Astronomen presenteren 'overtuigend bewijs' voor oerknaltheorie

Amerikaanse astronomen hebben de vingerafdruk gevonden van een extreem heftige versnelling van de oerknal, de explosie die het universum deed ontstaan. Aan de universiteit van Harvard hebben ze vandaag een toelichting op hun vondst gegeven.

Beeld thinkstock

De vingerafdruk van die 'kosmische inflatie' zit verborgen in subtiele details van de radiostraling die uit het diepe heelal komt. De Amerikanen hebben die gemeten met de Bicep2-telescoop op de Zuidpool. De bedenkers van de inflatietheorie, Alan Guth en Andrei Linde waren bij de presentatie op Harvard aanwezig.

Nobelprijs
Dit weekeinde gonsde het onder kosmologen van de geruchten over de meest rechtstreekse blik op de oerknal. 'Als de geruchten een beetje kloppen, is dit materiaal voor een Nobelprijs', zei de Nederlandse astrofysicus Daan Meerburg die op de universiteit van Princeton werkt en zelf niet betrokken is bij Bicep2, voorafgaand aan de presentatie op Havard. 'Dit gaat het hele veld op zijn kop zetten.'

De kosmische inflatie is een periode kort na de echte oerknal, waarin het dan bestaande prille heelal lijkt 'over te koken' en een extreem snelle uitzetting doormaakt. Daardoor worden structuren die tot dan alleen op microscopische schaal bestonden plotseling tot kosmische afmetingen opgeblazen.

Babyfoto's van het heelal
Die vroege kosmische structuren kunnen astronomen met radiotelescopen aan de hemel zien op de zogeheten babyfoto's van het heelal. Daarop is de oudste radiostraling van het heelal te zien, die vrijkwam toen de eerste waterstofatomen begonnen te ontstaan. Die straling echoot sindsdien door het nu ruim veertien miljard jaar oude heelal.

De babyfoto's van het heelal kunnen theoretisch alleen goed begrepen worden als zich daadwerkelijk een inflatie heeft voorgedaan. Het echte bewijs daarvoor ontbrak tot nu toe. Volgens Meerburg levert het Bicep-team dat bewijs nu wel. 'Uit de verdraaiingen van de straling (de B-mode-polarisatie) is op te maken wat er voorafging aan het moment dat de achtergrondstraling vrijkwam.'

Volgens Meerburg en enkele specialistische bloggers lijkt het erop dat het B-modesignaal sterker is dan eerdere experimenten meenden te zien. Daardoor is het gedrag van de zwaartekracht in die periode te onderscheiden.

Smoking gun
Dat zou een streep halen door een groot aantal theoretische modellen over de versnelde oerknal en slechts een klein aantal scenario's overlaten. 'Het is alleen al om die reden te hopen dat het niet om een meetfout gaat', zegt Meerburg. De Amsterdamse fysicus Jan Pieter van der Schaar zei op voorhand blij te zijn met de Amerikaanse metingen over de kosmische inflatie. 'Dit is de smoking gun die we zochten.'

Vooral spannend, zegt hij, is dat dit de zwaartekracht rechtstreeks koppelt aan de quantumkrachten. Theorieën over dat verband zijn er wel, maar concrete metingen om ze te toetsen ontbraken tot nu toe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.