Astronauten lopen kans op oog- en hersenafwijkingen

Zou André Kuipers in zijn ruimteschip wel eens de website van Radiology raadplegen? Misschien beter van niet, want het vakblad publiceert vandaag onheilspellend nieuws. Wetenschappers van The University of Texas Medical School schoven 27 ervaren astronauten in een MRI-scanner en ontdekten diverse afwijkingen in de hersenen en ogen.

André Kuipers op 21 december vorig jaar, voor vertrek naar het ISS.Beeld epa

In gewichtloosheid wordt het bloed niet door de zwaartekracht naar beneden getrokken. Hierdoor stijgt de druk in het hoofd. De eerste dagen van hun ruimteverblijf hebben astronauten daarom vaak een opgezwollen gezicht en klagen ze over hoofdpijn. Uit de Texaanse studie blijkt nu dat langdurige gewichtloosheid kan leiden tot langetermijneffecten in de hersenen. 33 procent van de astronauten had rond de oogzenuwen opgezwollen holten met hersenvocht, bij 22 procent was de achterkant van de oogbol afgeplat.

Chronische veranderingen
'We moeten deze studie serieus nemen', zegt Ries Simons, ruimtevaartarts bij TNO. 'Van patiënten op aarde is bekend dat een verhoogde druk in het hoofd kan leiden tot chronische veranderingen in de hersenen en problemen met kijken.' De astronauten uit het experiment verbleven gemiddeld 3,5 maand in de ruimte. André Kuipers bivakkeert volgens planning ruim een half jaar in gewichtloosheid.

Ondanks dit lange verblijf verwacht Simons niet dat Kuipers zich bij terugkomst direct naar een oogarts moet spoeden. 'Het is maar de vraag of deze oog- en hersenafwijkingen ook echt voor problemen zorgen. Eenmaal terug op aarde melden astronauten doorgaans niet meer oogproblemen dan normale mensen. Al zijn dergelijke vergelijkingen altijd wat problematisch: astronauten zijn geselecteerd op hun uitmuntende gezondheid, alleen daarom al kan de schade door gewichtloosheid mee lijken te vallen.'

Schade beperken
Dat het menselijk lichaam niet is gemaakt voor lange ruimtereizen, bleek ook al uit eerdere studies. In gewichtloosheid slinken de spieren en verkalken de botten. Door in de ruimte te sporten kunnen astronauten de schade beperken. Ook voor het verlagen van de druk in het hoofd zijn maatregelen mogelijk, aldus Simons. 'Astronauten kunnen bijvoorbeeld vaker een lower body negative pressure suit aantrekken, een speciale broek die sluit tot boven de navel. Een pomp zuigt de lucht rond de benen weg, waardoor een lage druk ontstaat. Het bloed stroomt dan weer makkelijker naar het onderlichaam.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden