INTERVIEW

Astronaut op Antarctica

Antarctica als proefterrein voor Mars

Arts en globetrotter Floris van den Berg overwintert op de Zuidpool. Zijn missie: langdurig onderzoek doen onder extreme omstandigheden. Voor als het nog eens tot die bemande ruimtereis naar Mars komt.

Beeld Floris van den Berg

Afgelopen week vertrok het laatste vliegtuig van de Concordia-basis in Antarctica, een van de meest afgelegen plekken ter wereld. De komende negen maanden zijn Floris van den Berg (32) en zijn elf mede-overwinteraars op zichzelf aangewezen. IJzige kou, drie maanden lang diepe duisternis, eten uit blik of uit de diepvries, en maar hopen dat onderlinge irritaties uitblijven. Want tot begin november komt er niemand langs en kan er ook niemand weg.

De Nijmeegse huis- en expeditiearts Floris van den Berg (niet te verwarren met de filosoof met dezelfde naam) werd vorig jaar uit vijftig kandidaten gekozen voor een aanstelling van ruim een jaar bij de Europese ruimtevaartorganisatie ESA.

Zijn taak: onderzoek doen naar het functioneren van het menselijk lichaam onder langdurig extreme omstandigheden. Want als er ooit bemande reizen naar Mars gemaakt gaan worden, wil je als astronaut wel weten wat je allemaal voor je kiezen krijgt.

80 graden onder nul

De Frans-Italiaanse Concordia-basis ligt niet echt op de geografische Zuidpool, maar op Dome C op het oostelijk deel van het Antarctisch continent. Dome C ligt op 3.200 meter hoogte, waar de atmosfeer 30 procent minder zuurstof bevat dan op zeeniveau. 's Winters kan de temperatuur soms dalen tot 80 graden onder nul. Voor de Europese ruimtevaartorganisatie ESA doet Floris van den Berg een jaar lang medisch onderzoek aan zichzelf en zijn teamleden: bloedonderzoek, ECG's om hartritmevariaties op te sporen, CT-scans van armen en benen om spier- en botmassaverlies te detecteren, maar ook metingen aan lichamelijke en sociale activiteit, met behulp van een speciale smart watch. Over zijn belevenissen houdt hij een weblog bij: wanderlustdoc.com.

Waar kijk je nu op uit?

'Er is hier helemaal niks. Het is één witte uitgestrekte witheid, met temperaturen van tientallen graden onder nul. Heel anders dan op het Antarctisch schiereiland, waar ik ooit bootarts was, en waar de meeste toeristentrips heen gaan. Ik kom elke dag wel even buiten, al was het maar omdat de bloedmonsters van mijn immunologisch onderzoek daar opgeslagen worden. Maar tijdens de poolnacht, als de zon hier een paar maanden lang niet opkomt, zijn de regels veel strikter; dan mag je om veiligheidsredenen ook niet meer ver van de basis af. Het is wel raar om zoveel binnen te zijn. In Nijmegen ben ik gewend om even op de fiets naar de supermarkt te gaan, maar hier is dus geen supermarkt. Hier is helemaal niks.'

Beeld Floris van den Berg

Dat wordt nog wat, negen maanden met z'n twaalven.

'Mijn mede-overwinteraars zijn zes Fransen en vijf Italianen. Onderzoekers, maar ook een loodgieter, een kok en een chirurg. Ik ben bezig aan les 4 van een onlinetaalcursus, want de meesten spreken maar matig Engels. En ja, ik ben me wel bewust van mijn bijzondere positie: ik ben de enige die onderzoek doet op de mens. Ik moet regelmatig bij iedereen bloed afnemen, CT-scans uitvoeren, sociaal gedrag observeren - noem maar op. Het is dus wel belangrijk dat ze me aardig genoeg blijven vinden.'

Beeld Floris van den Berg

Verwacht je spanningen?

'De jongste overwinteraar is 23; de oudste 63 - heel gevarieerd dus. Er zijn twee vrouwen bij, dat is in ieder geval al beter dan wanneer er maar één vrouw zou zijn. Hoewel je ook hoort dat er vaker spanningen tussen vrouwen onderling ontstaan dan tussen mannen en vrouwen. Tot nu toe kunnen we het goed met elkaar vinden.

'Ik ben heel benieuwd naar de dynamiek die gaat ontstaan. En ja, ik ben ook blij dat ik mijn kamer straks niet meer met iemand anders hoef te delen, zoals in de afgelopen twee zomermaanden toen we nog met zo'n zestig mensen op het onderzoeksstation zaten.'

Beeld Floris van den Berg

Hoe bereid je je op zo'n missie voor?

'Eén meteorologe heeft vijf jaar geleden al eens een keer op Concordia overwinterd. En de afgelopen weken heb ik hier ook een paar overwinteraars gesproken. Je probeert wat tips uit te wisselen. Maar de belangrijkste boodschap lijkt toch te zijn dat elke overwintering weer totaal anders is. En dat het half juni, dus rond midwinter, het zwaarst is. Je bent dan al een half jaar weg van familie en vrienden, en het duurt dan toch nog een paar maanden voordat je weer andere mensen ziet.'

Beeld Floris van den Berg

Wat vindt het thuisfront ervan?

'Toen ik solliciteerde was ik single. Toen ik aangenomen werd had ik een vriendin. Die zie ik over elf maanden pas weer. Ze volgt een opleiding tot tropenarts. Ze begrijpt me en ze is enthousiast. We skypen regelmatig, net als wij nu, maar makkelijk is het natuurlijk niet. Mijn ouders zijn gelukkig allebei gezond; dat heb ik wel meegenomen in mijn beslissing. Als expeditiearts ben ik altijd veel op reis, maar in geval van nood kun je binnen drie dagen weer terug zijn in Nederland, waar je ook zit. Behalve hier dus.'

Bang voor verveling?

'Bij mijn afscheidsfeestje kreeg ik van iedereen e-books en films mee, genoeg voor een paar jaar. Ik sport veel - er is hier een klein gymzaaltje. Maar ik ben benieuwd hoe het me gaat bevallen, een jaar lang op één plek. Ik ben een reislustig type; het onderweg zijn ga ik misschien wel het meest missen. Daar komt bij dat ik een zomermens ben; in de wintermaanden zit ik vaak in warme oorden. En dan die duisternis - geen idee wat het met me gaat doen, misschien krijg ik wel last van een winterdepressie. Ik houd het allemaal bij op mijn blog en in een dagboek.'

Beeld Floris van den Berg

Waar verlang je straks het meest naar?

'Mijn vriendin en mijn familie natuurlijk. En avocado's en mango's - die mis ik nu al. Plus: de mogelijkheid om even weg te kunnen. Dat gaat gewoon niet. Ik ben niet zo'n structuurmens, maar hier weet ik dat ik de komende elf maanden elke dag om 07.15 uur aan het ontbijt zit.'

En een échte reis naar Mars, zou je dat aandurven?

'Dan ben je twee à drie jaar van huis; de mening van vrouw en wellicht kinderen is dan toch ook wel belangrijk. Maar misschien wil ik na deze ervaring inderdaad wel astronaut worden; een betere voorbereiding is eigenlijk niet denkbaar. Huisarts op de maan lijkt me een prachtige volgende carrièrestap. En eerlijk gezegd: op Mars staan is natuurlijk wel erg ultiem.'


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.