Artsen worden activistischer

Om medische klachten niet alleen te bestrijden maar ook iets te doen aan de oorzaken - roken, drinken, slecht eten- komen artsen vaker de spreekkamer uit.

Patiënten met verstopte kransslagaders, met diabetes, hartfalen, maagklachten, leverproblemen of een burn-out: artsen hebben hun handen vol aan de reparatie van schade die is ontstaan door een slechte leefstijl. Roken, drinken, ongezond voedsel, gebrek aan beweging en te veel stress: maatschappelijke problemen rollen al jaren met de klandizie van de dokter de spreekkamer binnen.

Het behandelen van medische klachten gaat artsen steeds beter af, maar de laatste tijd lijkt er in hun houding iets te veranderen. Wat heeft het voor zin om patiënten almaar op te lappen als er aan de achterliggende problematiek niets wordt gedaan? En dus komen ze steeds vaker hun spreekkamer uit: ze gaan fietsen met diabetespatiënten, hardlopen met dikke kinderen, ze richten een praatgroep op voor overbelaste mantelzorgers, proberen hun dorp gezond te laten eten of het roken in hun wijk aan te pakken. Soms gaan ze zelfs de barricaden op, de rechtszaal in of lobbyen in Brussel.

Artsen moeten zich activistischer opstellen, zei Yolanda van der Graaf, hoofdredacteur van het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) begin dit jaar in de Volkskrant. Aanleiding was het besluit van de vereniging NTvG, waarvan ruim 250 artsen lid zijn, om de strafzaak die honderden zieke (ex-)rokers tegen de industrie willen aanspannen, financieel te ondersteunen. Door hun kennis, hun autoriteit en het vertrouwen dat ze genieten zijn artsen bij uitstek geschikt om dingen te veranderen, aldus Van der Graaf.

Yolanda van der Graaf, hoofdredacteur Nederland Tijdschrift voor Geneeskunde Foto anp

Vorige maand organiseerde het NTvG het jaarlijkse symposium over dat onderwerp, onder de titel Mij'n zorg. Het is een hele stap om op de zeepkist te gaan staan, zei Van der Graaf daar, maar het is hard nodig. 'Artsen hebben te lang gedacht: er is zoveel bewijs dat roken slecht is, het komt wel goed. Maar de tabaksfabrikanten zijn rijk en de lobbyisten met veel. Het komt niet vanzelf goed.'

Daarvan lijken artsen nu ook langzaam overtuigd, zo blijkt uit een enquête die het NTvG hield onder ruim zevenhonderd medisch studenten, huisartsen en specialisten en waarvan de resultaten vorige week werden gepubliceerd. De meeste (aankomende) artsen zijn bereid om met hun patiënten hun leefstijl te bespreken, 40 procent wil zelfs verder gaan, de straat op. Omdat de sigaret, de drankfles en de ongezonde snack lang niet altijd verdwijnen door een paar goede gesprekken in de spreekkamer.

Lange tijd bleef het aantal activistische dokters beperkt tot een handvol: longarts Wanda de Kanter (voert een gevecht tegen de tabaksindustrie), kinderarts Nico van der Lely (vraagt aandacht voor comazuipen), gynaecoloog Eric Steegers (helpt in Rotterdam kwetsbare zwangeren en jonge moeders) en chirurg Maurits de Brauw (strijdt tegen obesitas). Nu krijgen zij gezelschap.

Zo is huisarts Hilly ter Veer in het Friese Ureterp bezig om het dorp rookvrij te maken. Ze houdt informatie-avonden, overlegt met de gemeente, benadert schooldirecteuren en sportbestuurders. De belangrijkste missie: de sigaret verbannen van plekken waar kinderen komen zodat de jonge generatie Ureterpers niet in de verleiding komt. De overheid doet niet genoeg, zei ze tegen een lokale nieuwssite, 'we moeten nu zelf actie ondernemen'.

Zo is gynaecoloog Luc van Lonkhuijzen erin geslaagd om de hockeyclub van zijn dochter en de voetbalclub van zijn zoon in Abcoude rookvrij te maken. De beide besturen waren snel overtuigd, zei Van Lonkhuijzen in vakblad Medisch Contact. 'Blijkbaar is het niet zo ingewikkeld om de rol van health advocate op je te nemen.'

En zo proberen in het Brabantse Leende huisarts Norbert van den Hurk en sportarts Hans van Kuijk hun dorpsgenoten gezonder te laten eten. Vorig jaar bleek uit onderzoek dat de inwoners daar dikker zijn dan het landelijk gemiddelde, met een almaar groeiende stroom van diabetes, hart- en vaatziekten en andere welvaartsaandoeningen tot gevolg. Dat kon zo niet langer, vonden de beide artsen en zo ontstond het project GezondDorp: Leende ging op dieet.

De artsen organiseerden informatie-avonden, er kwamen een website en een speciale Facebookpagina waar onder meer recepten worden uitgewisseld. De middenstand is behulpzaam door gezond voedsel aan te bieden. Zo'n 250 dorpelingen doen officieel mee, valt te lezen op de website van het project: van hen houdt de huisarts gegevens bij over hun gezondheid. Nog eens honderden Leendenaren zijn beter op hun voeding gaan letten.

En dan de Brabantse chirurg Ignas van Bebber, die zich door meters rapporten, beleidsstukken en medische literatuur ploegde om alles te weten te komen over luchtvervuiling door de intensieve veehouderij en alle gezondheidsproblemen die dat met zich meebrengt. Hij richtte met twee andere artsen een forum op, roert zich in debatten en lobbyt in Brussel. Hij hoopt dat artsen niet wegkijken van milieuproblemen, zei hij vorige maand in Medisch Contact. 'We zijn zo bezig met ons eigen vakgebiedje. Maar deze gezondheidsproblemen moeten breder bekend worden.'

Dokters zijn machtig, zo klonk het vorige maand op het NTvG-symposium: ze worden geloofd en dat is met veel andere partijen die zich met leefstijl bemoeien (beleidsmakers, zorgverzekeraars, fabrikanten) wel anders. Kinderarts Nico van der Lely liet op een groot scherm de fles drank zien die zo ongeveer het symbool is geworden van zijn strijd tegen het comazuipen: goudhoudende kaneellikeur. Alcoholpercentage 50 procent, wordt in borrelglaasjes in een teug naar binnen gewerkt, mierzoet, aantrekkelijk voor jongeren, die er letterlijk van omvallen.

Onvermoeibaar zocht Van der Lely de afgelopen jaren de media op, hij schreef boeken, richtte een stichting op, gaf voorlichting op scholen. Het gaat langzaam de goede kant op, vertelde hij, vooral de houding van ouders verbetert. Hij had een hoopvolle boodschap voor al zijn maatschappelijk betrokken collega's: 'Je kunt als arts buiten de spreekkamer echt dingen veranderen, door mensen een spiegel voor te houden.'

Meer over