Artsen: melatonine kan slaapproblemen juist vergroten

Hij komt ze geregeld tegen op zijn spreekuur in de slaapkliniek. Patiënten met slaapproblemen die op eigen houtje melatoninepillen hebben gekocht bij het Kruidvat en ze gewoon maar zijn gaan slikken.

Slapende reizigers op de vlucht Amsterdam naar Atlanta van Delta Airlines. Beeld Piet den Blanken / Hollandse Hoogte

'De eerste twee weken', zegt neuroloog Arthur Kurvers van Medisch Centrum Slotervaart, 'heeft die melatonine bij de mensen die het als slaapmiddel gebruiken nog wel effect op het in slaap komen. Mensen worden er een beetje suf van.'

Maar dat effect verdwijnt al snel. 'En dan zie je dat mensen zeggen: het helpt niet meer. En dat ze meer gaan slikken. En nog meer.' Het zijn vaak pilletjes van 0,1 milligram, zegt Kurvers. 'Dat klinkt als een erg lage dosis, en daarom nemen mensen er soms tien tegelijk. En eigenlijk klinkt die 1 milligram vervolgens nog steeds heel laag. Die hoeveelheden zeggen mensen niet veel. Maar ook met lage doseringen kun je je bioritme beïnvloeden. Als je het verkeerd of om de verkeerde reden slikt, kan het er juist voor zorgen de slaapproblemen groter worden.'

Deze week deed de rechter in Den Haag uitspraak in een zaak die brancheorganisatie Natuur- en Gezondheidsproducten Nederland (NPN) aanspande tegen de Inspectie voor de Gezondheidszorg over een verbod op de vrije verkoop van melatonine.

Pillen met melatonine worden in Nederland verkocht als 'voedingssupplement', in hoeveelheden van 5 milligram per pil. Een paar jaar geleden besloot de Inspectie echter dat dit moest stoppen. Ze stuurde brieven rond: pillen van meer dan 0,3 gram moesten voortaan worden beschouwd als geneesmiddel. Ze mochten alleen nog maar op doktersrecept worden verstrekt. Op straffe van boetes van 60 duizend euro.

Slaappil met melatonine mag toch vrij worden verkocht

Het slaaphormoon melatonine mag vooralsnog vrij worden verkocht. Dat oordeelde de rechtbank in Den Haag woensdag in een bodemprocedure die de Brancheorganisatie Natuur- en Gezondheidsproducten Nederland (NPN) was begonnen.

Oordeel van de rechter

'Heel veel winkels begonnen vervolgens die pillen terug te sturen naar de fabrikant', vertelt directeur Saskia Geurts van de NPN. 'Maar wij verkochten die pillen al jaren. Het gaat hier gewoon om een lichaamseigen stof. Het zit ook in tomatensap. Dit is in principe veilig, als je de adviezen maar opvolgt. Kijk, je moet niet eigenhandig gigahoge hoeveelheden gaan nemen, maar dat geldt voor alles: als je een kilo pruimen eet, dan raak je ook aan de diarree.'

De rechter besliste in het voordeel van de NPN: melatonine mag vrij mogen worden verkocht, ook in relatief hoge hoeveelheden, tenzij de Inspectie van een specifiek product aantoont dat het om een geneesmiddel gaat. Van elk product moet dat afzonderlijk gebeuren.

Artsen van diverse slaapcentra in Nederland zijn verontrust.

'Mijn probleem hiermee', zegt neuroloog Kurvers, 'is dat het wordt gepresenteerd als inslaapmiddel. Terwijl het dat gewoon niet ís. Het is een middel dat mensen kunnen gebruiken bij een specifieke diagnose: als hun biologische klok is verstoord. Als mensen om andere redenen wakker liggen, dan moeten ze dit niet slikken. Dan gooien ze hun geld gewoon weg.'

Neuroloog Marcel Smits van het slaapcentrum in Ziekenhuis Gelderse Vallei ziet per week vijf tot tien patiënten langskomen die melatonine verkeerd innemen. 'Het zijn mensen die denken: ach, het is een natuurlijk middel, laat ik het maar proberen. Sommige mensen worden 's nachts wakker, kunnen niet meer slapen, en slikken dan zo'n pilletje. Maar zo kun je de biologische klok juist nóg verder naar achteren schuiven.'

Juiste tijdstip

Eigenlijk moet de melatonine vijf uur voordat de lichaamseigen productie op gang komt, worden geslikt, zegt hij. Dat moment verschilt per persoon en moet worden gemeten. 'Dit tijdstip kun je bij mensen met slaapstoornissen niet schatten. Je kunt het ook niet voorspellen door bijvoorbeeld het moment van inslapen.'

'Ik zie mensen hier soms uitgeput binnenkomen', stelt hij. 'Veel mensen slikken het vlak voordat ze gaan slapen. Maar het komt maar heel zelden voor dat het juist op dat moment moet worden ingenomen. Terwijl de bijsluiters dat ten onrechte wel vermelden.' Melatonine kan in principe wel goed worden gebruikt om jetlags of nachtdiensten aan te pakken, zegt hij. 'Maar dan moeten ze wel een gezond slaapritme hebben.'

Melatoninepillen. Beeld Ingrid de Groot

'Het is echt verbazingwekkend dat dit zo kan', zegt ziekenhuisapotheker Elsbeth Nagtegaal van het Meander Medisch Centrum.

Ze vermoedt dat kinderen, diabetici en mensen met hormonale problemen risico's lopen door het ongecontroleerd slikken van melatonine. Toch is nooit aangetoond dat melatonine blijvende ernstige schade aan kan richten, vertelt ze. Dat komt doordat het in de markt kwam als voedingssupplement. 'Daardoor wordt het gewoon niet netjes bijgehouden. In Amerika kun je het overal vrij kopen. Het is gewoon nooit goed onderzocht.'

Lichaamseigen stoffen

Dat het lichaamseigen stoffen zijn, is helemaal geen argument, zegt Roselyne Rijsman van MCH-Bronovo in Den Haag. 'Er zijn nog wel meer lichaamseigen stoffen, zoals hormonen, die je ook niet zomaar in moet nemen. We weten nog totaal niet wat dit doet met hersenen van kinderen die nog in ontwikkeling zijn. Terwijl ik in de praktijk zeker kinderen tegenkom die dat slikken.'

Alle slaapdeskundigen signaleren dat de belangstelling voor hun spreekuren toeneemt. 'Wij zien steeds meer pubers met verstoorde slaap- en waakproblemen', zegt Smits.

'Het wordt steeds duidelijker hoe belangrijk slaap is', zegt Kurvers. 'Politici kunnen wel opscheppen dat ze maar vier uur per nacht slapen, maar dat leidt alleen maar tot ondoordachte beslissingen. Het is echt niet meer zonde van je tijd om eenderde van je dag aan slaap te besteden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden