Arts kiest vaker pillen sponsorende farmaceut

Medisch specialisten schrijven vaker en meer dure medicijnen voor van de farmaceutische bedrijven die hen sponsorgeld betalen. Dat blijkt uit onderzoek van de Volkskrant en zorgverzekeraar VGZ naar het voorschrijfgedrag van vier nieuwe geneesmiddelen.

Personen op de foto komen niet voor in het verhaal. Beeld thinkstock

Veel buitenlandse studies hebben de afgelopen jaren een verband vastgesteld tussen sponsoring en voorschrijfgedrag. Dat onderzoek kon in Nederland niet worden gedaan omdat de voorschrijfgegevens niet openbaar zijn.

VGZ, de op een na grootste zorgverzekeraar (ruim vier miljoen verzekerden), zette van vier nieuwe, dure geneesmiddelen op een rij hoeveel recepten internisten daarvoor uitschrijven. Die informatie werd op verzoek van de Volkskrant gekoppeld aan de sponsorbedragen van de farmaceutische industrie, voor bijvoorbeeld lezingen en nascholingen. Op die manier kon voor het eerst een verband worden vastgesteld.

Zo blijkt het nieuwe diabetesmedicijn Toujeo geliefd bij artsen die de afgelopen twee jaar werden betaald door de farmaceut van het middel. Van alle gesponsorde artsen schrijft 52 procent dat medicijn voor terwijl van de niet-gesponsorde artsen 19 procent het aan patiënten verstrekt.

Beeld de Volkskrant

De cholesterolverlagers Repatha en Praluent worden door gesponsorde artsen drie tot vier keer vaker voorgeschreven.

Artsen die worden betaald door de producent van diabetesmedicijn Tresiba schrijven dat middel aan gemiddeld veertien patiënten voor, de niet-betaalde artsen aan gemiddeld vijf.

Hoewel de cijfers statistisch significant zijn, levert het verband tussen sponsoring en voorschrijfgedrag niet meteen hard bewijs voor beïnvloeding. Een woordvoerster van de Federatie Medisch Specialisten zegt dat daarom nog geen conclusies kunnen worden getrokken.

Lees ook:

Internisten zijn geneigd vaker medicijnen voor te schrijven van farmaceuten waarmee ze een band hebben, blijkt uit Volkskrant-onderzoek. 'Dit moet landelijk worden onderzocht.' (+)

Topman VGZ: 'Artsen zijn ook maar mensen en ze zijn te beïnvloeden' (+)

Complexe patiënten

Een samenhang tussen sponsorgeld en voorschrijfgedrag betekent immers nog niet dat het farmageld het voorschrijfgedrag ook stuurt. 'Er kan van alles meespelen en dat is niet onderzocht.' Zo kan het zijn dat artsen vaker de genoemde medicijnen, die veel duurder zijn dan andere, voorschrijven omdat ze complexe patiënten hebben, zegt de woordvoerster.

De gegevens van VGZ wijzen daar vooralsnog niet op. Moeilijk te behandelen patiënten worden vaak doorverwezen naar academische ziekenhuizen. Artsen uit die ziekenhuizen zouden dan boven aan de lijst met voorschrijvers moeten staan. Dat blijkt nauwelijks het geval.

Volgens Nefarma, de koepel van farmaceutische bedrijven, hebben artsen een voorkeur voor bepaalde geneesmiddelen op basis van hun professionele inzicht. 'Als ziekenhuizen en zorgverzekeraars afwijkend voorschrijfgedrag zien, kunnen ze artsen vragen of daar een verklaring voor is', aldus een woordvoerster.

De Amsterdamse wetenschapsfilosoof en psychiater Berend Verhoeff noemt het verband logisch: 'Met geld bind je mensen. Als je iets krijgt, ben je de gever bewust of onbewust iets verschuldigd. De farmaceutische industrie weet dat feilloos uit te buiten.'

Geld heeft altijd invloed, zegt ook emeritus-hoogleraar gezondheidseconomie Guus Schrijvers. 'Artsen hebben dat lang niet altijd in de gaten.'

Schrijvers spreekt van een 'sleutelgatstudie': 'We zien slechts een deel van de kamer maar we hebben wel in de gaten dat er wat aan de hand is. Dit vraagt om verder onderzoek.'

In een serie artikelen onderzoekt de Volkskrant het krachtenspel tussen het grote geld en de gezondheidszorg. Bekijk de verzameling stukken Duiten voor Dokters.

Tips: Farma@Volkskrant.nl

VGZ-bestuursvoorzitter Tom Kliphuis wil daarover overleggen met patiënten, artsen en andere zorgverzekeraars. Hij vindt dat de farmaceutische industrie moet stoppen met het betalen van artsen voor hand- en spandiensten. 'Die sponsoring heeft een ongewenst effect voor patiënten', zegt Kliphuis. 'Zij moeten erop kunnen vertrouwen dat het beste medicijn wordt voorgeschreven, niet het middel waar de farmaceut de meeste winst op maakt.'

GSK, een van de grootste farmaceutische bedrijven ter wereld, is al gestopt met betalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden