ARROGANT EN AMBITIEUS

IK SCHRIJF dit in het Cold Spring Harbor Laboratory, op Long Island bij New York, waar ik twee weken lang een cursus geef....

De president van Cold Spring Harbor is Jim Watson. Die is wereldberoemd. Hij heeft in 1953 de structuur ontdekt van DNA: de bekende dubbele helix, twee om elkaar geregen kralenkettingen waarin ons genetisch erfgoed gespeld wordt. Hij heeft over zijn ontdekking destijds een boek geschreven, The Double Helix, dat veel stof deed opwaaien. Dat was omdat hij een weinig idealistisch beeld gaf van de motieven van hemzelf en zijn collega's.

Hij ontkurkte een fles champage toen bleek dat zijn concurrent in Californië, Linus Pauling, een incorrect model voor DNA had gepubliceerd. Op de zaterdag dat Watson de juiste structuur ontdekte dook hij het café in, waar hij een meisje aan de bar aan het schrikken maakte door op te scheppen dat hij vandaag iets had ontdekt wat hem een Nobelprijs zou opleveren.

Bij het grote publiek werd Jim Watson bekend toen de BBC een film van zijn verhaal maakte, waarin hij overigens werd gespeeld door Jeff Goldblum. Het verhaal was extra pikant doordat Watson en zijn compaan Crick voor hun ontdekking gebruik hadden gemaakt van meetresultaten van de jonge vrouw Rosalind Franklin. Zij wilde langzaam en methodisch werken, en niet, zoals Watson en Crick, bochten afsnijden. Ze had altijd wel een reden om nu nog niet te proberen een goed model voor DNA te maken; toen de twee heren dat - mede op basis van haar resultaten - wel deden was dat dus zuur. Rosalind Franklin overleed een paar jaar later aan kanker, anders had ze meegedeeld in de Nobelprijs in 1962.

Gisteren hield Watson hier de eerste van een serie lezingen bij gelegenheid van de opening van de Watson School of Biology in Cold Spring Harbor. De eerste lezing ging over de ontdekking van DNA. Volgende week gaat het over het ontrafelen van de genetische code, daar kan ik dus ook nog bij zijn.

Het zijn in zekere zin historische momenten. Hier, in kleine kring in zijn eigen instituut, praat de oude man vrijuit over misschien wel de meest opzienbarende ontdekking van de eeuw.

Hij is nog altijd dezelfde. Brilliant sprekend, underacted, humoristisch, en nog steeds vol van een soort woede. Zijn tegenspeler Linus Pauling maakte met zijn foute model een asshole van zichzelf, zei Watson. Rosalind Franklin verdiende het niet de DNA-structuur te ontdekken. Ze miste niet de intelligentie, maar de gretigheid. Vol haat tegen Erwin Chargaff, een zure oude man, die ook een essentieel feit had ontdekt dat Watson en Crick gebruikte voor het ophelderen van de DNA-structuur.

Die man vonden we slecht, zegt Watson, een echte klootzak. We hebben zijn resultaten te lang genegeerd, omdat we het bijna moreel verwerpelijk vonden resultaten van zo'n slechterik te gebruiken. Zoiets als resultaten van Hitler gebruiken.

Affijn, zo ging dat door. Erg onderhoudend. Tijd voor vragen, de camera's bleven draaien, er werd geflitst, de bekende onderwerpen. Een scholier vraagt op welke leeftijd Watson interesse kreeg in wetenschap. 'Toen ik als zevenjarige een boek over vogels kreeg.' Natuurlijk vraagt iemand of hij niet bezorgd is over wat de genetisch revolutie zal brengen. Nee, zegt hij. De wereld wordt dankzij de wetenschap alleen maar beter, ik ben een optimist. Laatste vraag, zegt de voorzitter. Een vrouw staat op. 'Dr Watson, u schildert een beeld van de ideale jonge wetenschapper als iemand die arrogant is, geen ontzag heeft voor autoriteit, geen interesse voor het grootste deel van het curriculum tijdens zijn studie, die de meeste van zijn vakgenoten ongelofelijk saai vindt, en stupide. Dr Watson, moet onze school dit als toelatingseisen stellen, of denkt u dat we mensen na toelating nog kunnen leren zo te worden?' Watson negeert de ironie, en legt nog eens uit dat in zijn ogen inderdaad de wetenschap wordt gedragen door jonge mensen die zeer intelligent zijn, en ambitieus.

's Avonds zit ik weer in het teaching lab, en denk: er zijn twee mogelijkheden. Of Watson heeft gelijk, en dan zit ik hier mijn tijd te verdoen. De cursisten zijn goed, maar erg leergierig, geïnteresseerd in de cursus en met ontzag voor wat ik ze vertel.

Of, en dat is mijn conclusie, Watson is niet het ideale rolmodel. Ik vind hem eerlijk gezegd wel sympathiek, maar ik ken gelukkig andere grote wetenschappers die als ik als rolmodel beter vind.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden