Archeologische beelden uit Palmyra krijgen hun gezicht terug

Italiaanse restauratoren herstellen twee objecten

Twee door de terreurgroep IS toegetakelde borstbeelden uit de antieke stad Palmyra keren maandag weer in één stuk terug naar Syrië. Een groep Italiaanse archeologen en restauratoren voorzag de bustes in twee maanden tijd van hypermoderne en minutieus gereconstrueerde gezichtsprotheses.

Restaurator Daria Montemagni houdt een 3D-geprint onderdeel van de mannelijke buste naast de plek waar deze bevestigd zal worden om het beeld uit de 2de of 3de eeuw te kunnen herstellen. Beeld ap

Voor de Syrische burgeroorlog tot volle wasdom kwam en IS-terroristen de stad grotendeels verwoestten, was Palmyra een van de best bezochte plekken in het Midden-Oosten. In de Stad van Duizend Zuilen streken jaarlijks 100 duizend toeristen neer. Een van de hoogtepunten was het Archeologisch Museum, met daarin onder meer twee bustes uit de 2de of 3de eeuw na Christus. Getuige hun weelderige kleding en juwelen stelden het waarschijnlijk twee lokale aristocraten voor.

Jarenlang hingen de twee zorgeloos te kijk aan een museummuur, tot IS-troepen halverwege 2015 richting Palmyra trokken. Onder aanvoering van de 82-jarige archeoloog en historicus Khaled al-Asaad werden veel kunstschatten toen in allerijl verstopt of naar het veiligere Damascus gebracht, maar beide borstbeelden bleken zo stevig in de muur verankerd dat ze moesten worden achtergelaten. Toen IS de stad uiteindelijk innam, werd het achtergebleven museumerfgoed - waaronder de twee bustes - met hamers aan gruzelementen geslagen.

Archeoloog Al-Asaad werd niet lang daarna onthoofd en opgehangen aan een stoplicht. Na veertig jaar veldwerk in Palmyra weigerde hij te vertellen waar de overige artefacten waren verstopt.

De Italiaanse restauratie van beide beelden is aan hem opgedragen. Want de beelden konden uiteindelijk worden gerestaureerd. Toen IS eind 2015 kortstondig uit Palmyra werd verdreven, werden de twee bustes snel via Beiroet naar Rome gebracht. Naar de Via di San Michele in Trastevere om precies te zijn, waar het Hogere Instituut voor Conservatie en Restauratie (ISCR) huist.

Lees verder onder de foto.

Antonio Iaccarino Idelson, restaurator van het ISCR, poseert met de twee kalkstenen bustes. Beeld ap

Gezichtsprotheses uit de 3D-printer

Italië, het land met het meeste werelderfgoed ter wereld, kent een rijke geschiedenis op het gebied van kunstrestauratie. Zo herstelde het Romeinse ISCR de afgelopen decennia verschillende archeologische schatten uit Pompeii en Rome en repareerde het zowel eeuwenoude Etruskische graftombes als Renaissanceschilderijen van bijvoorbeeld Caravaggio.

Ditmaal was het aan de restaurateurs, wetenschappers en archeologen om de twee antieke beelden van pas ontwikkelde synthetische gezichtsprotheses te voorzien, zegt directeur Gisella Capponi. Met een serie uiteenlopende laserscans - gemaakt met röntgen- en infraroodapparatuur, RAMAN- en XDR-scanners - werden eerst uitvoerige analyses gemaakt van de kleur, structuur, samenstelling en vorm van de beelden, waarna in de tweede maand de 3D-printers van stal werden gehaald.

Lees verder onder de foto.

Iaccarino Idelson laat zien hoe de onderzoekers de prothese voor het mannelijke borstbeeld op maat maakten. Beeld afp

Het mannelijke borstbeeld bleek het meest toegetakeld, maar de redding kwam in de vorm van een foto. Op basis daarvan konden de restaurateurs eerst handmatig een verloren wenkbrauw aan de rechterkant van het gezicht herstellen, waarna ze digitaal een symmetrische linkerkant konden reconstrueren. De 3D-geprinte prothese - een synthetisch mengsel van nylon en marmerpoeder - werd vervolgens geverfd zodat het dezelfde gelige kleur kreeg als het originele Syrische kalksteen.

Van de gesloopte vrouw waren geen originele foto's beschikbaar. Haar afgebroken en kwijtgeraakte neus kon daarom niet worden nagebootst. Wel konden de restaurateurs haar waardigheid enigszins herstellen door de overblijfselen van haar gebroken gezicht met een mengsel van marmerpoeder en kalkmortel vrijwel spoorloos aan elkaar te lijmen.

Lees verder onder de foto.

De restaurateurs herstelden het gezicht van het beeld van de vrouw door de resten bijna onzichtbaar te lijmen met een mengsel van marmerpoeder en kalkmortel. Beeld epa

De mannelijke gezichtsprosthese is uiteindelijk met zes kleine magneetjes aan het origineel bevestigd zodat het surrogaatgezicht als een soort masker afneembaar is. Mocht het originele brok steen ooit worden teruggevonden tussen de brokstukken van Palmyra, dan kan het beeld alsnog in ere kan worden hersteld.

Na hun reis deze week blijven beide bustes voorlopig in de Syrische hoofdstad Damascus. Pas als Palmyra volledig veilig wordt verklaard, keren de twee terug naar hun oorspronkelijke locatie.

Het eindresultaat van het mannelijke borstbeeld, inclusief gezichtsprothese, die met zes magneten aan het beeld is bevestigd. Beeld ap

Lees meer over de kunstschatten van Palmyra

Moeten verwoeste tempels in Palmyra worden herbouwd?
De antieke monumenten in het Syrische Palmyra zijn grotendeels vernield door IS. Nu de stad weer in handen is van het Syrische leger rijst de vraag of het verwoeste erfgoed weer in ere moet worden hersteld (+).

Archeologische schatten zijn altijd de klos
Met het slopen van Palmyra heeft IS belangrijk werelderfgoed vernietigd. Volgens archeologen is de ondergrondse schade die de plunderaars aanrichten nog groter dan de bovengrondse (+).

Niet alleen IS, maar alle partijen roven kunst in Syrië
De archeologische schatten van Syrië worden geplunderd en alle partijen maken zich er schuldig aan, blijkt uit een in oktober gepubliceerde studie.

IS blaast opnieuw historische monumenten Palmyra op
Terreurgroep Islamitische Staat heeft in januari 2017 opnieuw delen van de historische woestijnstad Palmyra verwoest. Een van de bekendste monumenten in Syrië, de Tetrapylon, en de gevel van een Romeins amfitheater zijn opgeblazen.

Recensie: Paul Veyne vertelt in zijn boek waarom IS Palmyra heeft verwoest
De Franse archeoloog Paul Veyne schreef een klein maar bijzonder boekje over de unieke culturele smeltkroes Palmyra. In de elegante, levendige maar ook gedreven stijl die Franse archeologen blijkbaar tijdens de opleiding al wordt aangeleerd, neemt Veyne neemt de lezer mee voor een wandeling door het centrum.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.