Archeologen vinden uitgemoord boerendorp uit vergeten oorlog

Even buiten Frankfurt hebben archeologen een ijzingwekkende ontdekking gedaan: een massagraf, met daarin de gruwelijk verminkte lijken van naar het schijnt een volledig uitgemoord boerendorp uit de prehistorie. In combinatie met eerdere vondsten duidt de ontdekking op een vergeten, extreem bloederige burgeroorlog die rond 4900 jaar voor Christus woedde onder de vroegste boeren in Midden-Europa.

Een ingeslagen schedel van een 8-jarig kind, gevonden in het massagraf nabij Frankfurt. Beeld Christian Meyer

Naar schatting 26 doden, onder wie zeker tien kleuters en peuters, legden de archeologen bloot in het Duitse dorp Schöneck-Kilianstädten. Niet alleen waren de schedels en gezichten van de doden ingeslagen; opvallend is dat de meeste slachtoffers gebroken schenen hadden. Bij één dorpeling was de bovenarm afgehakt met meerdere slagen van een bijl. Het doet denken aan gruweldaden zoals bekend uit Rwanda, concluderen archeoloog Christian Meyer van de Universiteit van Mainz en collega's in vakblad PNAS.

Het graf werd enkele jaren geleden al ontdekt bij de aanleg van een weg, en bewijst 'definitief en onomstotelijk' dat er rond 4900 voor Christus in Europa een wrede interne oorlog woedde, schrijven Meyer en collega's. Wie het precies aan de stok kreeg met wie en waarom zullen we waarschijnlijk nooit weten, maar vergelijkbare massagraven zijn onder meer bekend uit Zuid-Duitsland en zelfs Oostenrijk - honderden kilometers verderop. Het nieuw gevonden graf is het eerste massagraf uit de periode dat lijken levert met 'onomstotelijk bewijs van dodelijk geweld, marteling en verminking', aldus Meyer.

Gebroken scheenbenen, plus een afgehakte arm (rechts). Duidelijk te zien hoe ze meerdere keren hebben gehakt. Beeld Christian Meyer

Oorlogsbuit

Opvallend is bovendien het gebrek aan vrouwen en jonge mannen onder de doden. Een aanwijzing dat de vrouwen als oorlogsbuit werden weggevoerd, denken de archeologen, en dat de jonge mannen misschien wisten te ontkomen, of eveneens werden ontvoerd.

'Dit verhaal klinkt inderdaad vrij plausibel', beaamt in Groningen hoogleraar archeologie Daan Raemaekers, niet betrokken bij de Duitse opgraving. 'Het doet me een beetje denken aan wat er in de jaren negentig gebeurde in het toenmalige Joegoslavië. Van buitenaf leek het één land, maar onderhuids was er van alles aan de hand, dat opeens vreselijk tot uitbarsting kwam.'

Bandkeramische cultuur

De prehistorische cultuur waar het destijds om ging was de bandkeramische cultuur, de vroegste duidelijk dorpse boerencultuur in Europa, die zich vanaf ongeveer 5600 voor Christus uitstrekte van de Balkan tot Zuid-Limburg. 'De verdwijning van die cultuur wordt vaak voorgesteld als het gevolg van strijd en sociale onrust, culminerend in een vergaande apocalyptische nachtmerrie van bloedvergieten, oorlog en kannibalisme', aldus Meyer.

In Nederland zijn geen sporen van geweld gevonden, maar verdween de bandkeramische cultuur eenvoudigweg van de kaart, vertelt Raemaekers. 'In Zuid-Limburg zie je tot ongeveer 4900 voor Christus tien, twintig bewoningskernen. En dan opeens houdt het op. Heel raar. Dat alleen al maakt dit een heel bijzondere episode.'

De vondst bewijst in elk geval dat oorlog en 'de georkestreerde uitroeiing van hele sociale eenheden' zo oud is als de mensheid, stelt Meyer. 'Bloedbaden schijnen de krachtigste strategie van prehistorische oorlogvoering te zijn geweest.'

Een beschadigde schedel, gevonden in het massagraf nabij Frankfurt. Beeld Christian Meyer
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.