Archeologen: 'betalen, of we verkopen het erfgoed'

Wie wil bouwen op historische grond moet bodemonderzoek laten doen. En dat betalen. Daar laten projectontwikkelaars het vaak afweten. Eén archeologisch bureau pikt het niet meer.

Beeld raymond rutting

Het acheologisch bureau Archeodienst dreigt bodemvondsten te veilen, omdat de opdrachtgevers voor de desbetreffende opgravingen hun rekeningen niet betalen. Volgens eigenaar Willem-Simon van de Graaf proberen klanten geregeld onder het betalen van de rekening uit te komen en blijven consequenties vaak uit. Bureaus als Archeodienst blijven zo zitten met een fikse verliespost en een magazijn vol historische vondsten die 'soms letterlijk wegrotten', aldus Van de Graaf.

Volgens voorzitter Arjan Schutte van de NVAO, de Nederlandse Vereniging van Archeologische Opgravingsbedrijven wordt de onvrede over de wanbetalingen breed gedeeld. 'De gemeenten zouden vergunningen voor zulke bouwbedrijven weer in moeten trekken, ook al staat het gebouw er al. Dat gebeurt helaas te weinig. Het enige wat je dan rest is de gang naar de rechter.'

Dat hij het signaal waardeert, betekent niet dat Schutte het eens is met de wijze waarop Van de Graaf nu te werk gaat. 'De provincie is eigenaar van de vondsten, niet hij.'

Archeodienst uit Zevenaar voert opgravingen uit voor bedrijven die willen bouwen op plekken van grote historische waarde. De bouwende partijen zijn in dat geval bij wet verplicht - ter behoud van het Nederlands erfgoed - een archeologische opgraving uit te laten voeren. Zij draaien zelf op voor de kosten van dat verplichte bodemonderzoek. Het niet betalen van de rekening is echter schering en inslag, stelt Van de Graaf. 'Vaak gaat het mis bij het opstellen van het onderzoeksrapport. Zodra wij het pure veldwerk voltooid hebben, wordt de grond namelijk vrijgegeven en mag er gebouwd worden. Dan heeft een bouwbedrijf zijn doel bereikt en heeft het geen enkele interesse meer om het resterende werk, zoals de verslaglegging, te betalen.'

Het archeologisch bureau blijft in zo'n geval achter met een openstaande rekening. In het geval van Archeodienst gaat het om twaalf projecten waarbij betaling uitblijft, een kostenpost van zo'n half miljoen euro. De vondsten, variërend van aardewerk tot botmateriaal en voorwerpen van metaal, hout en glas, zijn eigendom van de provincie waar ze uit de grond zijn gehaald. Als bedrijven niet betalen, kan er geen archeologisch onderzoek naar deze stukken worden uitgevoerd. Het erfgoed kwijnt dan weg in het magazijn van het archeologisch bureau.

Beeld Raymond Rutting

Hoogste bieder

De gemeenten, die toezicht moeten houden op archeologisch onderzoek, doen bijna niets om de problemen te verhelpen, meent Van de Graaf. 'Zij zien graag dat er gebouwd wordt en willen projectontwikkelaars niet afschrikken door lastige eisen te stellen.' Na de zoveelste financiële tegenvaller heeft hij besloten zijn vondsten te verkopen en zo 'de knuppel in het hoenderhok te gooien'.

Komen wanbetalers, provincies en gemeenten hem voor 8 september niet tegemoet, dan gaat het historisch materiaal naar de hoogste bieder. 'Als er niets gebeurt, liggen die stukken de komende tien jaar bij mij in het magazijn en rotten ze weg.' Hij steekt zijn nek uit, weet hij. 'De Erfgoedinspectie heeft al gedreigd met intrekken van mijn vergunning en de provincies dreigen met juridische consequenties. Daarom zijn andere archeologische bedrijven ook niet happig om in actie te komen.'

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, onderdeel van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, keurt de verkoop sterk af. 'Het gaat hier om archeologische ethiek', zegt woordvoerder Dolf Muller. 'Wat in de grond gevonden wordt, is van ons allemaal. Het intrekken van de vergunning door de inspectie is dan wellicht een zwaar middel, maar het verkopen van archeologische vondsten is dat ook.' Muller kan zich daarom niet voorstellen dat Van de Graaf echt van plan is de historische voorwerpen te slijten. 'Maar we nemen zijn bezwaren wel serieus en gaan ernaar kijken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden