Apen klonen is één ding, er ziektes op uitproberen is een tweede: 'Je tast hun integriteit aan'

Wetenschappers reageren op de eerste gekloonde aapjes Zhong Zhong en Hua Hua

Voor het eerst is het wetenschappers gelukt om een aapje te klonen tot meerdere, genetisch identieke exemplaren. Zhong Zhong en Hua Hua zijn officieel 's werelds eerste gekloonde apen. Dit zijn de eerste reacties op de wetenschappelijke doorbraak die eerder vandaag wereldkundig werd gemaakt.

Zhong Zhong en Hua Hua zijn nieuwsgierige aapjes Beeld reuters

'Ahhhhh. Wat zielig voor die apen!'

Dat valt wel mee. De twee gekloonde aapjes die in China ter wereld kwamen, zijn normaal en gezond, en behoren waarschijnlijk tot de best verzorgde aapjes ter wereld. Maar moreel beladen wordt het pas echt als de wetenschap straks genetisch identieke kloonaapjes gaat 'serieproduceren' om ziektes te bestuderen.

De aapjes krijgen daartoe doorgaans een genetisch defect mee om een bepaalde aandoening na te bootsen. Zo kunnen wetenschappers ziektes beter bestuderen en behandelingen uitproberen.

'Je bent zo'n dier dan aan het verdingelijken. En je tast hun integriteit aan, omdat je van het dier iets anders maakt dan het van nature is', zegt dierethicus Bernice Bovenkerk (Wageningen Universiteit). Bovenkerk pleit voor strakkere grenzen: 'Je kunt je afvragen of bij alle ziektes wel alle middelen geoorloofd moeten zijn. We gebruiken ook geen kleuters voor dit soort onderzoek.'

Ook medisch-ethicus Annelien Bredenoord (Universiteit Utrecht) wordt 'intuïtief niet heel enthousiast' van medisch onderzoek aan genetisch gemanipuleerde apen. 'Wat mij betreft hebben we de morele verplichting om, als het niet hoeft, geen proefdieren te gebruiken.' Maar, zo vindt ze, 'in uiterste gevallen' waarbij er geen alternatieven zijn, moet je het niet uitsluiten.

Hua Hua vindt het allemaal nog spannend Beeld ap

'Dat kan nooit lang meer duren voor de eerste kloonmensen komen'

Technisch is het klonen van mensen op de 'Chinese manier' nog niet aan de orde: zo lukt het klonen niet met normale haar-, huid- of wangcellen, maar is er eerst een embryo nodig.

Aan de andere kant leert de praktijk dat als een nieuwe techniek eenmaal beschikbaar is, het snel kan gaan. In onder meer Rotterdam loopt al een gekloonde hond rond, en toen in de 1990'er jaren het klonen van zoogdieren voor het eerst lukte, bezwoer onder meer de sekte der Raëlianen prompt mensen te zullen gaan klonen. Wie weet wat wanhopige ouders die een kind zijn verloren of megalomane dictators zullen doen, als de techniek ooit beschikbaar komt.

Maar een kloon is geen kopie, benadrukt medisch-ethicus Bredenoord. 'We zijn en blijven individuen: een combinatie van het dna en een heleboel andere factoren. De baarmoeder waarin je groeit, de voeding die je krijgt, de omgeving waarin je opgroeit en de indrukken die je daar opdoet: het maakt je allemaal tot wat je bent.'

Geen kleine kopietjes van Adolf Hitler dus, zoals Ira Levin ooit uittekende in het befaamde sciencefictionboek The Boys From Brasil. We hebben een diepe culturele angst voor synthetische mensen, signaleert Bredenoord: 'Toen ivf in aantocht was, zei men daarvan ook: nu krijgen we kinderen op bestelling. Maar het is natuurlijk niet zo dat er van ivf-kinderen minder wordt gehouden.'

'Brrr. Het zal China weer niet zijn.'

Op een bijeenkomst van de Commissie voor de genetische modificatie (Cogem) in Rotterdam toonde een Chinese apenonderzoeker afgelopen najaar een akelig filmpje, van een proefaap die werd getest op angstsyndroom met een sirene. De onderzoeker was er trots op; het overwegend Nederlandse publiek schuifelde ongemakkelijk op de stoelen. 'Zo'n proef zou hier echt niet meer kunnen', zegt dierethicus Bernice Bovenkerk.

Maar er is ook een andere kant. Want hoewel gescheiden van het westen door diepe culturele verschillen, wil China wel degelijk ook ethisch serieus worden genomen door de rest van de wetenschapswereld. Zo pleitte de Chinese leider van het apenkloononderzoek Mu-Ming Poo direct voor meer internationale reflectie, en was China een van de medeondertekenaars van een internationaal, tijdelijk verbod op het genetisch manipuleren van mensenembryo's voor de voortplanting.

Zhong Zhong en Hua Hua in de couveuse Beeld ap

'China wordt in het westen soms weggezet als het ethische wilde westen', schetst medisch ethicus Annelien Bredenoord. 'En inderdaad: men heeft er een liberalere benadering van allerlei onderzoek. Maar het is zeker niet zo dat men er niet nadenkt over de ethiek. In feite kan er in de VS veel meer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.