Een duiker gaat onder het ijs om de oceaaanverzuring te testen in Antarctica.
Een duiker gaat onder het ijs om de oceaaanverzuring te testen in Antarctica. © EPA

Antarctica smelt extra snel door warme onderstroom

Het ijs in een deel van Antarctica dat tot voor kort stabiel leek, blijkt plotseling snel te smelten. Gletsjers in het zuidelijk deel van het Antarctisch Schiereiland hebben de afgelopen vijf jaar enorme hoeveelheden ijs verloren, ontdekten onderzoekers van onder meer de Universiteit Utrecht tot hun verrassing. Er is zoveel smeltwater vrijgekomen dat dit gebied in deze periode 5 procent van de stijging van de zeespiegel voor zijn rekening heeft genomen.

Extra water in de oceaan heeft in die tijd geleid tot een extra stijging van de zeespiegel met bijna 1 millimeter

Stefan Ligtenberg, een van de leden van het onderzoeksteam

Het snelle smelten van de gletsjers speelt zich af in een deel van Antarctica waar wetenschappers voorheen betrekkelijk weinig oog voor hadden omdat daar niet zo veel veranderde. Nu blijkt dat gletsjers daar sinds 2009 grote hoeveelheden ijs kwijtraken. In vijf jaar is naar schatting 300 miljard kubieke meter water extra in de oceaan terecht gekomen. 'Dat heeft in die tijd geleid tot een extra stijging van de zeespiegel met bijna 1 millimeter', zegt Stefan Ligtenberg, een van de leden van het onderzoeksteam. De zeespiegel stijgt per jaar gemiddeld tussen de 3 en 3,5 millimeter.

Sommige gletsjers, die 1,5 tot 2 kilometer dik kunnen zijn, werden per jaar vier meter lager, zo bleek uit satellietmetingen. Die veranderingen zijn volgens Ligtenberg zo groot dat ze niet uitsluitend kunnen zijn veroorzaakt door verminderde sneeuwval of het smelten van sneeuw. Daaruit concludeerden de onderzoekers dat de oorzaak moet worden gezocht bij het opwarmende oceaanwater, dat gletsjers en ijsplaten van onderaf doet smelten. Westelijke winden, die de afgelopen decennia rond het continent zijn toegenomen, zorgen ervoor dat er meer warm water uit diepe zee naar de kust van het schiereiland stroomt.

Onder zeeniveau

Het smeltproces wordt bevorderd doordat de gletsjers gedeeltelijk onder zeeniveau liggen en de bodem onder het ijs landinwaarts afloopt. In deze omstandigheden heeft het warme (ongeveer 2 of 3 graden Celsius) oceaanwater alle kans om de gletsjers te laten wegsmelten. Dat geldt ook voor de ijsplaten die voor de kust van Antarctica drijven. Het ijsverlies is zo omvangrijk dat de verminderde massa van het gebied kleine veranderingen in het zwaartekrachtveld van de aarde heeft veroorzaakt, constateerden de onderzoekers in hun studie die gisteren is gepubliceerd in Science.

Is het point of no return gepasseerd en zijn de gletsjers in dit gebied gedoemd te verdwijnen? Dat is volgens Ligtenberg niet te zeggen op grond van de gegevens die vijf jaar bestrijken. Maar hij wijst erop dat de fysieke omstandigheden zodanig zijn dat gletsjers zich nauwelijks kunnen herstellen.

Bert Vermeersen, geofysicus aan de TU Delft en het NIOZ op Texel en niet betrokken bij het onderzoek, spreekt van 'een heel interessant' onderzoek. Dat het smelten van de gletsjers in het onderzochte gebied voor 5 procent heeft bijgedragen aan de stijging van de zeespiegel lijkt hem een 'redelijke schatting'.