Amerikaanse armoedeaanpak komt naar Nederland

Een nieuwe Amerikaanse methode om armoede te bestrijden is overgevlogen naar Nederland. De gemeente Alphen aan den Rijn gaat er als eerste mee aan de slag.

Beeld Illustratie: Claudie de Cleen

Carmelita moet bezuinigen. De vrouw van middelbare leeftijd uit Amsterdam zit in de schuldsanering en houdt na aftrek van vaste lasten slechts 22 euro per maand over. Desondanks weigert ze afstand te doen van haar dure televisieabonnement. In de documentaireserie Schuldig van omroep Human stonden mensen met chronische schulden als Carmelita centraal. Hulpverleners die zulke mensen uit de armoede proberen te helpen, worden dagelijks met moeilijk te begrijpen keuzen van cliënten geconfronteerd. Mensen die in armoede leven, lijken zichzelf vaak alleen maar meer in de nesten te werken.

De gemeente Alphen aan den Rijn wil die negatieve spiraal doorbreken met een nieuwe methode voor mensen met schulden: Mobility Mentoring. In de VS zijn hier op bescheiden schaal al successen mee geboekt.

Mobility Mentoring is gebaseerd op het uitgangspunt dat chronische stress het gedrag van mensen met financiële problemen beïnvloedt. Die stress kan de hersenaanleg blijvend veranderen. Harvard-econoom Sendhil Mullainathan en Princeton-psycholoog Eldar Shafir toonden aan dat mensen met grote schulden moeite hebben met langetermijnplanning. Deze mensen leven bij de dag en kunnen hun emoties minder goed beheersen en de consequenties van hun handelen maar beperkt overzien.

De nieuwe armoedeaanpak die daar op inspeelt, is ontwikkeld door de Amerikaanse organisatie voor maatschappelijk werk EMPath. Hulpverleners ondersteunen deelnemers door directe stressfactoren weg te nemen. In plaats van hen te straffen of te beboeten wegens niet nagekomen (betaal)afspraken, sturen hulpverleners betaalherinneringen en maken ze takenlijstjes en samenvattingen van de afspraken. Omdat mensen met schulden vaak kampen met gestapelde problematiek, proberen Mobility Mentoring-coaches de samenhang van problemen inzichtelijk te maken, zodat ze bij de bron kunnen worden aangepakt.

Stel: een moeder trekt aan de bel omdat ze schulden heeft. Ze is een paar keer niet komen opdagen op haar werk omdat haar dochter astma-aanvallen had. Hierdoor werd ze ontslagen en kon ze haar rekeningen niet meer betalen. Bij overheidsinstellingen is de traditionele insteek dan: een stappenplan opzetten om die schulden af te lossen. Mobility Mentoring begint met de aanpak van het oorsprongsprobleem, in dit geval de astma van de dochter die leidde tot werkverzuim. De hulpverleners zoeken dan eerst of er iemand is die de moeder kan helpen bij de opvang van haar dochter, zodat de vrouw weer kan werken.

De methode maakt gebruik van een beloningssysteem. Bij elke stap die deelnemers zetten om hun problemen op te lossen, worden zij beloond met een klein geldbedrag of een compliment. Door op korte termijn te belonen ervaren de deelnemers succes en krijgen zij meer vertrouwen in hun eigen kunnen.

Bij een zes jaar durend experiment in de VS bleek dat de methode op den duur loont. Een daaropvolgende evaluatie van een tweejarige proef met Mobilty Mentoring-hulp aan kansarme ouders pakte zo positief uit dat Washington de hulpverleningsmethode nu verplicht stelt bij de aanbesteding van alle maatschappelijke projecten. In de staat Massachusetts worden Mobility Mentoring-projecten inmiddels gesubsidieerd door de overheid.

Dit najaar gaat ook de Nederlandse overheid ermee experimenteren. De positieve resultaten in de VS waren voor Alphen aan den Rijn reden genoeg om dit als eerste gemeente in Europa te doen, laat een woordvoerder weten. Op dit moment krijgen de dienstverleners van het gemeentelijke serviceplein al Mobility Mentoring-trainingen. Vanaf september wil de gemeente 180 inwoners met verschillende en soms complexe problemen selecteren als proefpersonen. In januari 2018 zal de gemeente een experiment opzetten met een looptijd van een jaar.

180 inwoners 

Alphen aan den Rijn heeft de Europese primeur. Vanaf september zullen in de gemeente 180 mensen hulp krijgen van een Mobility Mentoring-coach.

Ook in de gemeente Enschede krijgt de hulpverleningsaanpak brede steun van de gemeenteraad, zegt CDA-wethouder Patrick Welman. 'Wij omarmen de methode omdat het goed past bij ons huidige beleid.' Steden als Den Haag en Amsterdam, maar ook de dak- en thuislozenopvang in Utrecht en Eindhoven, hebben ook interesse getoond.

Wellicht zal Carmelita, inwoner van Amsterdam, haar dure televisieabonement in de nabije toekomst opzeggen - op advies van haar eigen Mobilty Mentoring-coach.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden