AMC-onderzoek naar galwegkanker voortijdig stopgezet na hoog aantal sterfgevallen

Een landelijke studie onder patiënten met galwegkanker blijkt voortijdig te zijn stopgezet nadat in een van de twee onderzoeksgroepen opmerkelijk veel patiënten overleden. Bij de patiënten zou een deel van de lever worden verwijderd en voorafgaand aan die operatie moest bij hen gal uit de lever worden afgevoerd. In de groep bij wie een drain in de lever werd geplaatst overleden ruim drie keer zoveel patiënten als in de groep bij wie dat via een buisje in de keel gebeurde.

Het AMC in Amsterdam. Foto anp

Het verschil is niet goed te verklaren, zegt onderzoeksleider Thomas van Gulik, hoogleraar in het AMC. Onduidelijk is of de drain de oorzaak is.

Het onderzoek zou aanvankelijk plaatsvinden onder 106 patiënten, zo blijkt uit de opzet van de studie, die drie jaar geleden werd gepubliceerd in vakblad BMC Gastroenterology. Vier academische ziekenhuizen werkten eraan mee. Het AMC had de leiding.

Anderhalf jaar geleden ontdekten de artsen na een tussentijdse analyse onder de eerste 54 patiënten een groot verschil tussen de twee groepen deelnemers. Van de 27 patiënten die een buisje in de keel kregen overleden er drie, van de 27 patiënten bij wie via de huid een leverdrain werd aangebracht stierven er elf. De afgelopen tijd hebben de artsen de oorzaak van alle sterfgevallen op een rij gezet. De resultaten worden binnenkort gepubliceerd in een internationaal vakblad.

Een duidelijke oorzaak voor het grote verschil in sterfte ontbreekt, zegt Van Gulik. De patiënten overleden soms pas maanden na de operatie, om uiteenlopende redenen, die lang niet altijd met de drainage te maken hadden. Zo stierven twee patiënten aan een hartinfarct en drie patiënten door terugkeer van de ziekte. De patiënten waren sowieso zeer kwetsbaar, zegt Van Gulik: galwegkanker is een ziekte met een slechte prognose. Het is zelfs mogelijk, zegt hij, dat het verschil door toeval wordt veroorzaakt.

Een woordvoerder van KWF Kankerbestrijding, dat de helft van al het kankeronderzoek in Nederland financiert en ook deze studie subsidieerde, noemt de resultaten van het onderzoek uitzonderlijk. 'Maar dit kan helaas het trieste gevolg zijn van wetenschappelijk onderzoek naar kanker, zeker als het om zo'n ernstige vorm gaat. Zekerheden vooraf zijn er vaak niet.' Hij onderstreept dat het in de studie niet ging om nieuwe experimentele behandelingen.

De twee vormen van galwegdrainage worden al tientallen jaren overal ter wereld toegepast bij patiënten met een specifieke vorm van galwegkanker, die ontstaat op de plek waar de levergangen samenkomen. Om de kanker te bestrijden, moet een groot deel van de lever worden weggehaald, een risicovolle ingreep. Om de operatie veiliger te maken wordt vooraf overtollig gal uit de lever gehaald, een ingreep die regelmatig tot complicaties leidt, zoals infecties. Eerder hebben twee kleinschalige studies uitgewezen dat de methode met de drain minder complicaties veroorzaakt dan het buisje in de keel. Nu blijkt juist het tegenovergestelde. De artsen die de studie uitvoerden adviseren nu om voortaan toch maar eerst het keelbuisje te gebruiken en pas tot een drain over te gaan als het buisje bij de patiënt problemen oplevert.

Het AMC heeft de sterfgevallen niet bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg gemeld, omdat geen sprake was van een calamiteit en de kwaliteit van zorg niet in het geding was, zegt Van Gulik. Wel is de CCMO, de centrale commissie voor medisch wetenschappelijk onderzoek, volgens de regels op de hoogte gesteld. De Inspectie heeft contact opgenomen met de CCMO en zoekt uit of de sterfgevallen toch hadden moeten worden doorgeven.