Altijt njang de fekeerde

Chauvinistische Nederlanders kijken met schrik naar de veranderingen waaraan de taal onderhevig is. Radio en tv smijten met Engelse termen....

Het veranderen van de taal is echter van alle tijden. Wat meer is: koloniaal Nederland heeft eeuwenlang zelf vette vingerafdrukken gezet op andere talen. Een samenvatting van deze omvangrijke kruisbestuiving is opgetekend in Wereldnederlands – Oude en jonge variëteiten van het Nederlands, een artikelenbundel bijeengebracht door de etymologe en historisch taalkundige Nicoline van der Sijs.

In vogelvlucht bespreekt de bundel talen die sterk zijn beïnvloed door het Nederlands, en de actuele invloed van andere talen op de onze. Van der Sijs heeft auteurs uit alle windstreken gevraagd om bijdragen over respectievelijk het Afrikaans, het Curaçaos-Nederlands, het Indisch-Nederlands, het Jodenhoeks, het Surinaams-Nederlands en het Turks- en Marokkaans-Nederlands.

Veel van die Nederlandse varianten sterven uit: de resten van het Indisch-Nederlands moeten met een lichtje worden gezocht en ook het Jiddisch-Nederlands heeft zich teruggetrokken tot wat schamele vlekken op de kaart van België.

Wie zegt er in Indonesië nog: ‘Als kiesen naam, altijt njang de fekeerde’, wanneer hij bedoelt: ‘Als ik/jij/hij een naam moet kiezen, dan kies ik/jij/hij altijd erg/ totaal de verkeerde’?

Dit is Petjoh, een vrijwel verdwenen mengvorm van Nederlands en Maleis. Aan zo’n zinnetje zijn karakteristieke taalverschijnselen af te lezen. Het Indisch-Nederlands vervoegt het werkwoord vaak niet, het hele werkwoord ‘kiezen’ volstaat in dit geval. Het onderwerp, ik/jij/hij, vervalt vaak. ‘Njang’ is Maleis.

Justus van de Kamps verhaal over het Amsterdams-Jiddisch is zo mogelijk nog treuriger, omdat zo duidelijk is dat met die taal een hele cultuur in rook ïs opgegaan.

In dit licht krijgt het mondjesmaat oprukken van allochtone woorden in het hedendaags Nederlands een andere waarde. Tot ergernis van veel ouders nemen Nederlandse scholieren woorden over van Surinaamse, Marokkaanse en Turkse jongeren. In de laatste bijdrage aan de bundel schetst een groep taalkundigen die zich met deze zogenoemde straattaal bezighoudt, een beeld van die jongerencultuur.

De overwegende indruk die deze kruisbestuiving tussen Nederlands en allochtone talen daarbij achterlaat is: niets nieuws onder de zon. Het Nederlands is al eeuwenlang in vruchtbare dialoog met andere talen.

Mieke Zijlmans

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden