Alsof je geblinddoekt ronddoolt

De dochter van mijn Marokkaanse huisbazin is in 1997 overleden, maar ze heeft nog steeds een spaarrekening bij Barclays Bank in Groot-Brittannië....

Greta Riemersma

Ze vraagt mij hoe ze het geld van die rekening kan krijgen. Aangezien ik niet thuis ben in het bankwezen, stel ik voor dat zij, of iemand anders, er een telefoontje aan waagt. Maar dan blijkt dat mijn huisbazin mij in gedachten heeft voor dat telefoontje. Want ik spreek Engels; zij en haar naasten niet.

En ik kan nog iets dat mijn huisbazin niet kan: lezen en schrijven. Net als de meeste oudere Marokkanen is zij analfabeet. Dat is in Marokko niet iets om je mee achter de geraniums terug te trekken, het is een gegeven. Vaak helpen kinderen hun ouders zich een weg door de bureaucratie te banen.

Ik had aan haar al vaker gemerkt wat het betekent om analfabeet te zijn. Wij delen de brievenbus voor ons huis en ik krijg van haar soms de vreemdste poststukken in mijn handen gedrukt. Waarom zij denkt dat die voor mij zijn en niet voor haar is mij een raadsel, want zelfs haar eigen naam kan zij niet lezen.

Toen in ons huis een keer de stroom uitviel, kwam ze aan met een brief van het elektriciteitsbedrijf, wat ik knap vond. Maar vervolgens wees ze me niet het telefoonnummer aan dat ik moest bellen, maar een woord. Zij kan dus ook geen letters van cijfers onderscheiden.

Mijn huisbazin is een jaar of 60. Precies weet zij het niet, want haar geboortedatum is nooit ergens genoteerd. Ze ging nooit naar school. Nu ik haar beter heb leren kennen, vraag ik me af hoe het voelt om te leven met zo weinig gegevens over jezelf en de wereld. Is het soms alsof je geblinddoekt ronddoolt?

Toen belde ik met Barclays Bank. En alles werd mij duidelijk. Ik belandde in een telefoongekkenhuis, met reclameaanbiedingen, keuzemenu’s en telefonisten die mij met andere telefonisten doorverbonden.

Eindelijk had ik een man aan de lijn die zei dat hij iets voor me kon doen. Mijn huisbazin, die hij steevast ‘your sister’ noemde, moest bewijzen dat zij de moeder van de overledene is en daarvoor moest zij maar even langskomen.

Ik begon te lachen: ik had niet het idee dat Groot-Brittannië iemand uit Marokko een visum geeft voor een boodschapje bij Barclays Bank. Ik vroeg of mijn huisbazin papieren kon opsturen en welke dan, maar toen ik uitgesproken was, bleek ik in de ruimte te hebben gekletst.

Er kwam geen antwoord. Net toen ik wilde ophangen, hoorde ik hem mompelen: ‘Sorry, ik had even een ander gesprek tussendoor. Wat zei u?’

Ik stelde mijn huisbazin voor een brief naar Barclays Bank te sturen, met kopieën van alle mogelijke bewijsstukken. Ze ging meteen in een kast rommelen en overhandigde me een A4’tje waarin de doodsoorzaak van haar overleden dochter werd beschreven.

‘Nee’, zei ik, ‘dit moet ik niet hebben’. Daarna liet ze me andere papieren zien, waarin ik nog veel meer over haar familie kwam te weten, maar ik moest mijn huisbazin opnieuw teleurstellen. Hier hadden we niets aan.

‘Ik denk dat u naar de burgerlijke stand moet om een uittreksel te vragen’, wilde ik tegen haar zeggen. Maar dat kon ik niet. Zo’n ingewikkelde zin kan ik in het Marokkaans niet uitspreken. Ik red me hier vooral met Frans, maar dat kan mijn huisbazin weer niet spreken.

Ik belde mijn echtgenoot, die wel Marokkaans beheerst, en legde hem in het Nederlands uit wat mijn huisbazin moest doen. Daarna gaf ik de telefoon aan haar, waarna mijn echtgenoot

Afijn, over analfabetisme ben ik een stuk wijzer geworden.

Greta Riemersma

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden