Alsof iedere pgb'er een fraudeur is

Te veel hulpbehoevenden die zijn aangewezen op een persoonsgebonden budget vallen in handen van allerlei louche types. Dat is vervelend voor de samenleving, maar vooral ook voor henzelf.

Bij de voorlichtingsavond van Per Saldo in Heerlen over het persoonsgebonden budget.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Plaatsvervangende schaamte voelt Hetty van den Broek (64) als ze op een verjaardagsfeestje hoort: ik ken iemand die op vakantie gaat van zijn persoonsgebonden budget. 'Alsof wij allemaal fraudeurs zijn', zegt Van den Broek die in een rolstoel zit vanwege een progressieve spierziekte. 'Terwijl ik elke cent verantwoord van mijn pgb. Het is ontzettend veel werk om alles te regelen.'

Belangenvereniging: leg pgb aan banden

Het persoonsgebonden budget (pgb) in de zorg moet voortaan uitsluitend worden verstrekt aan hulpbehoevenden die er bewust voor kiezen. Zij moeten bovendien in staat zijn hun zorg zelf te regelen, of een partner of ouder hebben die dat kan. Alleen zo is het pgb toekomstbestendig en kan het zijn fraudegevoelige imago van zich afschudden. Lees hier het nieuwsbericht.

Haar man, Jan-Pieter Boode (57) vertelt dat hij net twee avonden is bezig geweest om opslag te regelen voor de hulpverleners van zijn vrouw. Hij somt op: 'Formulieren zoeken, downloaden, invullen, tekenen, inscannen en naar de Sociale Verzekeringsbank sturen.'

Ze weten hoe ingewikkeld het is. 'Eigenlijk moet de overheid geen pgb verstrekken aan mensen die niet in staat zijn hun eigen zorg te regelen', zegt Van den Broek. 'Die mensen vallen ten prooi aan louche types die aanbieden het voor hen te regelen en die hen vervolgens bedriegen. En wij, als keurige budgethouders, worden daarop aangesproken.'

Van den Broek en haar man zijn deze avond in Heerlen op een voorlichtingsavond van Per Saldo over de ontwikkeling van het pgb. In het zaaltje luisteren onder een systeemplafond ongeveer vijftig geïnteresseerden naar voorlichter Hans van der Knijff, die hen in razend tempo bijpraat - ontvangers van een pgb en hun partners, maar ook ouders met een kind met autisme of een verstandelijke beperking. Een onvoorbereide luisteraar zou het duizelen van de afkortingen en regelingen. Hulphond Tjalfe van een van de aanwezigen valt genadeloos in slaap.

Fraude door een zorgaanbieder

Van der Knijff drukt zijn gehoor op het hart nieuwe contracten te downloaden en die door alle zorgverleners te laten invullen. Daarin staat duidelijk dat als een zorgaanbieder fraude pleegt, een pgb-houder hem aansprakelijk kan stellen. Voorheen kon de pgb-houder zelf voor de schade opdraaien als een zorgaanbieder bijvoorbeeld niet de zorg leverde die hij declareerde.

Een vrouw uit de zaal vraagt Van der Knijff wat ze moet doen met de zorgaanbieder die haar een eigen zorgovereenkomst heeft gestuurd. Kan ze die toch vragen dit contract in te vullen?

Van der Knijff: 'U bent de machinist en u moet zeggen: wij gaan deze overeenkomst invullen.'

Passende hulp door pgb

Van der Knijff (57) heeft zelf een pgb sinds de invoering, in 1995. Op zijn 28ste is hij van het dak gevallen. Sindsdien zit hij met een dwarslaesie in een rolstoel. Met zijn persoonsgebonden budget koopt hij verpleging in. Zo wordt hij 's ochtends geholpen met wassen en aankleden; is er iemand die hem helpt met omkleden en hem begeleidt als hij gaat zwemmen; en is er iemand op de locatie waar hij zijn voorlichtingsbijeenkomsten houdt, om hem bijvoorbeeld te helpen als hij naar de wc moet.

Deze passende hulp stelt hem in staat met zijn aangepaste bus zelfstandig door het hele land te rijden - vanavond in Heerlen, later in de week in Leeuwarden en Assen - om voorlichting te geven over het persoonsgebonden budget. 'Zonder deze mogelijkheden zou ik niet zo kunnen werken', zegt Van der Knijff. 'Het pgb geeft me de vrijheid mijn leven in te richten zoals ik dat wil.'

Tevreden gebruikers zoals hij zetten zich af tegen critici, zoals hoogleraar openbare financiën Harrie Verbon van de Universiteit van Tilburg die zegt: 'Schaf het pgb maar af, het systeem is te fraudegevoelig.'

Geregeld duiken berichten hierover op. Huur die zou zijn betaald met zorggeld, gedeclareerde dagbesteding die weinig bleek voor te stellen. Het is, concludeerde de Nederlandse Zorgautoriteit, simpelweg te gemakkelijk om er met het zorggeld vandoor te gaan. Controle is lastig omdat het allemaal individuen zijn die zelf hun zorg regelen.

De goeden moeten niet onder de kwaden lijden, vindt Van der Knijff. Maar op zijn voorlichtingsavonden ziet hij ook mensen van wie hij denkt: die gaan het niet snappen. 'Bijvoorbeeld een moeder van in de zeventig met een gehandicapte dochter van in de veertig - die blijven maar komen op mijn cursussen, maar de moeder is niet in staat het geheel te overzien. Ik zie ook mensen die niet weten wat ze willen met een pgb. Die mensen kunnen misschien beter worden geholpen met zorg in natura.'

Pgb en fraude

Om fraude terug te brengen, moesten vanaf 2015 de declaraties naar de Sociale Verzekeringsbank (SVB) worden gestuurd, die verantwoordelijk werd voor de uitbetaling. Dit leidde aanvankelijk tot chaos, ook vanwege een gebrekkig computerprogramma.

Sinds een jaar voert de SVB wel alle wettelijke controles uit, zegt voorzitter Maarten Schurink. 'Uit onze controles blijkt dat fraude voorkomt. Wij geven dat door aan de betreffende gemeente of het zorgkantoor. We worden steeds beter in het bestrijden van fraude.'

Over enkele maanden moet een nieuw computersysteem in werking treden dat automatisch meer fraude moet detecteren: als een zorgverlener bijvoorbeeld meer uren declareert dan in een dag zitten, de tarieven niet kloppen of een bankrekeningnummer wordt gewijzigd. Maar ook dit systeem zal niet alle fraude kunnen tegengaan.

Veel bezoekers vertellen vanavond hoe blij ze zijn met hun pgb. Zoals Piet Diemant (79), die al veertig jaar in een rolstoel zit. 'Zonder pgb hadden we niet meer samen kunnen leven', zegt zijn vrouw. 'Dan had hij naar een instelling gemoeten.'

Ook dit echtpaar maakt zich kwaad over de stroom berichten over fraude; die zien zij als een bedreiging voor het voortbestaan van het pgb. 'Dat doen die bureautjes', zegt Diemant. 'Die maken misbruik van kwetsbare mensen. Ik begrijp niet dat de overheid een pgb toekent aan mensen, van wie duidelijk is dat ze niet zelf hun zorg kunnen regelen.'

Pgb: toegesneden op de eigen situatie

Thuiswonende gehandicapten en chronisch zieken die complexe zorg, hulp en ondersteuning nodig hebben, zijn het best af met op hun situatie toegesneden hulp. Als zorg in natura dit niet kan bieden of als de hulpbehoevende specifieke wensen heeft - bijvoorbeeld ook zorg op de werkplek op wisselende tijden - kan een persoonsgebonden budget een uitkomst zijn.

Een pgb-houder moet in staat zijn het budget te beheren, afspraken te maken met zorgverleners over welke zorg tegen welk tarief wordt ingekocht en deze afspraken vast te leggen in overeenkomsten en zorgbeschrijvingen. Ook moet hij meerdere zorgverleners aansturen en de administratie goed bijhouden. Dit lukt niet iedereen.

Sinds in 2003 het pgb-geld werkelijk naar de aanvrager werd overgemaakt, hebben kwaadwillenden het pgb ontdekt als 'verdienmodel'. Hiervan zijn bijvoorbeeld pgb-houders met een verstandelijke beperking, psychische stoornis of een gebrekkige taalbeheersing het slachtoffer. Zorgondernemers bieden kwetsbare pgb-houders bijvoorbeeld een volledig pakket met wonen en zorg aan waarbij niet duidelijk is of het zorggeld ook wordt besteed aan zorg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden