Week in wetenschap Zwart gat

Als knappe koppen de handen ineen slaan, is het resultaat: sterrenporno

Het eerste beeld van een zwart gat is niet alleen een triomf van de sterrenkunde, het is ook een ode aan internationale samenwerking. 

De eerste foto van een zwart gat, in het centrum van het verre sterrenstelsel M87. Beeld Even Horizon Telescope

Een kijkje in de bek van het monster, dat kreeg de wereld deze week voorgeschoteld. Sterrenkundigen toonden bij zes simultane persconferenties wereldwijd het eerste beeld van een zwart gat; het extreemste natuurfenomeen dat de kosmos schiep. 

Een monster zó extreem dat wetenschappers ’m lange tijd alleen in theorie konden beschrijven. Een monster zo zwaar als miljoenen zonnen, dat complete sterren kan opvreten alsof het borrelnootjes zijn.

Niet te fotograferen natuurlijk, zo’n zwart gat. Te ver weg en ook nog ’ns zo krachtig dat zelfs licht niet kan ontsnappen aan zijn zwaartekracht. ‘Alsof iemand een gat in de sterrenhemel heeft geknipt’, zei astronoom Heino Falcke van de Radboud Universiteit al eens in deze krant.

Toch slaagde hij er met internationale collega’s in om ons een impressie te geven. Telescopen wereldwijd bundelden hun krachten om de schaduw van het zwarte gat te tonen. Met daar omheen een ring van licht, afkomstig van achter het gat.  

De foto is beduidend vager dan de beelden die sterrenkundigen en hun communicatieafdelingen normalerwijs op het publiek afvuren. Een beetje persbericht van Nasa gaat vergezeld van artist’s impressions van verre planeten, zo getekend alsof je er zelf op een strandstoel naar een zonsondergang met drie zonnen aan het turen bent. Sterrenporno, worden dat soort beelden weleens genoemd op onze wetenschapsredactie. 

Het zwarte gat waar we deze week kennis mee maakten, heeft iets abstracts en geeft daardoor meer ruimte voor associaties. Het lijkt wel Het Oog van Sauron, klonk het vaak op sociale media, verwijzend naar de duivelse tovenaar uit Lord of the Rings. In Groot-Brittannië circuleerden cynische grappen over de Brexit, de politieke variant van een donkere put waar niemand uit lijkt te kunnen ontsnappen. Wie had gedacht, twitterde een politiek onderzoeker, dat we weten hoe een zwart gat eruitziet nog voor we weten hoe een Brexit eruit ziet. 

George van Hal schreef deze week in een prachtige reconstructie hoe die eerste foto van een zwart gat er bijna niet was gekomen omdat wetenschappers gescheiden door een oceaan in eerste instantie niet samenwerkten. Astronoom Falcke noemt het proces een ‘omgekeerde Brexit-onderhandeling’, waarbij de belangrijkste partijen uiteindelijk het wederzijds wantrouwen weten weg te nemen, omdat ze beseffen dat ze niet zonder elkaar kunnen, en samen toch echt sterker staan.

Van Hawaï tot Antarctica, van Chili tot Spanje. Al die telescopen gericht op die ene plek op de hemel, voor dat ene ultieme kiekje. Dát bewijst deze foto ook: tot welke hoogte de mensheid kan stijgen, als knappe koppen de handen ineen slaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.