Column Jasper van Kuijk

Als je kiezers hun stembiljet in een kliko laat mikken, zeg je toch: ‘Elke stem is weggegooid’

Denkfouten in het hedendaags ontwerp gefileerd door innovatie-expert (en cabaretier) Jasper van Kuijk. Deze week: Stemmen in een kliko.

Woensdag mag ik bij de provincialestatenverkiezingen mijn stembiljet weer in een kliko doen. Ik weet niet wie deze oplossing heeft bedacht, maar het moet een behoorlijke democratiehater zijn geweest. Natuurlijk, zo’n kliko is vast goedkoop en praktisch, maar de symboliek is misschien niet helemaal je dat.

Aan de ene kant lanceert de overheid een promotiecampagne om ons ervan te overtuigen dat elke stem telt. Met verheffende metaforen, uitgesproken door een voice-over die nét te zijig-sympathiek is. Dat je denkt: deze stem is of van een kleuterjuf of van een seriemoordenaar. ‘Zie je stem als een ballon, in z’n eentje líjkt die niet veel invloed te hebben…’ Of: ‘Zie ons land als een koor, iedere stem draagt iets bij.’ Dat werk.

Maar als we dan daadwerkelijk naar het stembureau komen om onze burgerplicht te doen, laat diezelfde overheid ons onze stem letterlijk weggooien. En dan bedoel ik niet het ‘letterlijk’ dat mensen vaak gebruiken terwijl ze eigenlijk ‘heel erg’ bedoelen. Bijvoorbeeld in: ‘Toen vloog ik echt letterlijk tegen de muren op’. Die mensen vlogen natuurlijk niet echt tegen de muren op, ze bedoelen het overdrachtelijk. Dus letterlijk het tegenoverstelde van letterlijk. Ze zouden eigenlijk moeten zeggen: ‘Toen vloog ik figuurlijk tegen de muren op.’

Maar goed, die letterlijk bedoel ik dus niet. Als ik zeg ‘letterlijk onze stem weggooien’, bedoel ik letterlijk in een vuilnisbak. Kliko, stembiljet, weggooien. Letterlijk.

Functionalisme is belangrijk in ontwerpen, maar symboliek ook. Daarom dragen rechters toga’s, zodat ze zo neutraal mogelijk ogen en je niet ziet dat ze onder die toga van die overduidelijke D66-kleding dragen. Daarom ook was een urinoir in de vorm van een gelipstickte vrouwenmond wellicht niet het meest briljante ontwerp ooit. En daarom ook lieten de spoorbaronnen in de Verenigde Staten stations als kathedralen bouwen. Om uit te stralen: luxe, ­toekomst, de wijde wereld! Kom bij ons!

Ja, ik zie graag dat de overheid schaarse publieke middelen efficiënt besteedt. Maar ik zie ook graag enige gepaste symboliek die zegt: hé, dit vinden we met z’n allen belangrijk. Een stadhuis gemaakt van tijdelijke kantoorcontainers straalt uit dat de lokale overheid er niet toe doet. Een school die eruitziet als een fabriekshal suggereert toch enigszins dat je onderwijs ziet als een productieproces. Die groene, gebutste metalen stembus waar ik op mijn achttiende voor het eerst mijn stembiljet in gooide was een beetje knullig en toch zei die me ook: geschiedenis jongen, dit is geschiedenis. Maar je burgers hun stembiljet in een kliko laten mikken, dat zegt in de zijige voice-over uit dat reclamespotje: ‘Zie onze democratie als een vuilnisbak, elke stem is weggegooid.’

Zullen we dat de volgende verkiezingen anders doen? 

Twitter: @jaspervankuijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.