Alles kan, alleen is de wet er nog niet klaar voor

De economie moet groeien, maar soms staan wetten in de weg, naast praktische bezwaren. Minister Kamp moet, zegt D66 morgen in de Kamer, een grote schoonmaak organiseren om belemmerende wetten klaar te maken voor de 21ste eeuw. Een overzicht.

Beeld afp

Zelfrijdende auto's, 3D-geprinte schedelimplantaten, drones, Uber, Airbnb, branchevervaging, digitale informatiedragers en insecten als diervoeding; het is er allemaal, het kan allemaal en het typeert de eenentwintigste eeuw. Maar het wetboek is er nog niet klaar voor. Sterker: wetten en regels uit de vorige eeuw belemmeren technologische en maatschappelijke veranderingen en daarmee economische groei.

Daar moet minister Kamp van Economische Zaken wat aan doen, vindt D66-Kamerlid Kees Verhoeven. Per slot is Kamp als coördinerend minister de 'regelregisseur' van het kabinet. Kamp en zijn collega's Blok (Wonen) en Schultz (Verkeer), allen VVD, willen innovatie belemmerende wetten en regels aanpakken. 'Laat bloeien wat kan bloeien', zei Blok. Vandaag debatteert de Kamer over de begroting van Economische Zaken. D66'er Verhoeven wil dat VVD'er Kamp eerst een prioriteitenlijst laat maken van wetten en regels die aan het digitale en maatschappelijke heden moeten worden aangepast.

Cookiewet

Daarna moet een commissie van wijzen, of een ambtelijke werkgroep of Kamp zelf die aanpassingen gaan coördineren. Elk ministerie heeft hier per slot mee te maken. 'Een tijdelijke commissie van Tweede Kamer kan dit ook oppakken', zegt Verhoeven.

Wetten en regels toekomstgeschikt maken, is niet zo eenvoudig. Technologische en maatschappelijke veranderingen gaan steeds sneller. Voordat je het weet heb je een wetswijziging in gang gezet om aan te haken bij een ontwikkeling die alweer voorbij is voordat de wet is ingevoerd.

'Neem de Cookiewet', zegt Verhoeven, 'die kwam er alleen vanwege, inderdaad, cookies. Maar er zijn inmiddels veel meer technieken waarmee adverteerders digitale persoonsgegevens achterhalen. De wet loopt bijna per definitie achter op de technologie.'

Let op, zegt de D66'er, het gaat er niet om wetgeving zo te veranderen dat nieuwe spelers, zoals Airbnb, waarbij particulieren hun woning als vakantieverblijf kunnen aanbieden, vrij baan krijgen ten koste van de bestaande aanbieders. 'Het gaat er om dat nieuwe of aangepaste wetten beide, oud en nieuw, een gelijk speelveld geven.' Ook gaat het niet alleen om modernisering van wetgeving om technische innovatie bij te kunnen houden. Het gaat ook om het inspelen op maatschappelijke veranderingen. Bekendste voorbeeld is de archaïsche zondagwet die rust voorschrijft op de dag dat nu in heel Nederland bijna alle winkels open zijn.

Beeld anp

Wetten en regels geschikt maken voor de 21ste eeuw

Het intellectuele eigendomsrecht is een verzamelnaam voor nationale en internationale wetten op het terrein van onder andere merken, octrooien en voortbrengselen van de menselijke geest. Bijna per definitie lopen die wetten achter de snel veranderende feiten aan. Bijvoorbeeld met nieuwe technologieën zoals 3D-printen. Copyrights, trademarks houden geen rekening met 3D-ontwerpen, waardoor onduidelijk is wat mag en wat niet. België loopt voorop met 3D-printing. Zo ook met 3D geprinte schedel- of heupimplantaten. In Nederland tijdrovend om dat (financieel) te regelen, in België wettelijke vastgelegd.

Ondernemers zien altijd kansen. Maar een kapper die klanten binnenhaalt door ze tijdens de knipbeurt een alcoholische versnapering aan te bieden, dat is nu verboden. De Drank- en horecawet zegt dat detailhandel en horeca niet door elkaar mag lopen, ook al zou de kapper een alcoholvergunning hebben. Zo zijn meer wetten en regels specifiek toegesneden op één bedrijfstak, terwijl deze eeuw grenzen tussen branches meer en meer vervagen.

De Taxiwet, ofwel de Wet personenvervoer 2000, moet iedereen die in een taxi stapt, zekerheid geven. Dat de taxi deugt, dat de taxichauffeur een vergunning heeft en dat de rit veilig wordt. Een consument kan kiezen voor het alternatief Uber met gediplomeerde chauffeurs of zich met Uberpop door particulieren laten rondrijden. Waarschijnlijk zijn beide in strijd met de wet. Maar de deur sluiten voor dit soort initiatieven is niet wat politiek Den Haag wil. Dus moet de wet worden aangepast. En wel zodanig dat ook de consument die bij Uber instapt, zekerheid krijgt.

Een man opereert een 3D-printer. Beeld reuters

Wie dacht dat de Zondagswet van 1815 (update in 1953) is afgeschaft, komt bedrogen uit. Het is nog steeds verboden 'op Zondag zonder genoegzame reden de openbare rust door arbeid in beroep of bedrijf te verstoren'. Officieel zijn koopzondagen verboden. De wet is van serieus, via archaïsch naar symbool en overbodig gegaan - veel burgemeesters kennen de bepalingen niet en er wordt vrijwel niet naar gehandeld. Voor het aanpakken van overlast zijn betere wetten. Een Kamermeerderheid stemde voor afschaffing, maar hij is er nog steeds.

In verschillende wetten en regels staat de drager van informatie centraal, vooral de papieren drager. Bijvoorbeeld in de Wet op de vaste boekenprijs. Over een papieren krant of boek betaal je 6 procent btw, maar is die digitaal dan is de omzetbelasting 21 procent. Vreemd, want daarmee wordt de toekomst zwaarder belast dan het heden. Ook de Thuiskopieregeling gaat uit van fysieke informatiedragers waarvan het niet moeilijk te voorspellen is dat die eindig zijn. Wat te doen met de Cloud? Al te specifieke wetten zijn al snel verouderde wetten.

Een van de meest innovatieve sectoren in Nederland is de landbouw. Daar werken wetten en regels ook niet altijd mee. Insecten blijken bijvoorbeeld prima grondstof te zijn in diervoeding. Maar BSE-wetgeving verbiedt het gebruik van dierlijk eiwit in voeding voor varkens en pluimvee. Insecten kunnen ook een plaag zijn voor boeren. Die kunnen dat met drones, onbemande luchtvaartuigen, heel specifiek besproeien met een minimum aan pesticiden en overlast. Maar dat is zo ongebruikelijk dat tijdens het aanvragen van de vergunning, de insecten hun vernietigende werk al hebben gedaan.

De Rijtijdenwet geldt voor alle typen chauffeurs, of die nu een truck bestuurt of een taxi. Doel van de wet is dat beroepschauffeurs voldoende rust nemen, zodat ze niet achter het stuur in slaap vallen met alle rampzalige gevolgen van dien. Echter: de onbemande auto komt eraan, zowel personenauto als vrachtwagen. Die kan niet in slaap vallen en concurreert zo met de menselijke chauffeurs die zich aan de wet dienen te houden. Minister Schultz van Verkeer laat onderzoeken welke wetswijzigingen nodig zijn.

Uber. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden