Alcoholslot de enige praktische maatregel tegen alcoholovertreders

Een kleine maar hardnekkige groep zware alcoholovertreders is verantwoordelijk voor 50 tot 95 doden per jaar - zo'n twee derde van alle ernstige ongevallen waarbij drank in het spel was. Dat blijkt uit een nieuw rapport van Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV). Wat wel en niet helpt om een gevaarlijke groep van de weg te houden.

Agent tijdens een alcoholcontrole in Leiden op 24 september 2014. Beeld anp

Niet

Wat bij zware alcoholovertreders niet werkt, is helaas een heleboel. Dat zeggen het SWOV, Veilig Verkeer Nederland en verslavingsinstellingen. Volgens het rapport is de groep - veelal alleenstaande mannen tussen de 30 en 40 jaar - vaker laagopgeleid en werkloos dan de gemiddelde inwoner, en kampen zij dikwijls met alcoholverslaving en psychische problemen. Dit zou ze ongevoelig maken voor een groot deel van de huidige aanpak, waaronder verkeersveiligheidscampagnes en verplichte CBR-cursussen over alcohol en verkeer.

Ook het afpakken van het rijbewijs, tijdelijk dan wel permanent, heeft volgens het SWOV te weinig effect op de 90 tot 125 duizend overtreders met meer dan 1,3 promillage in het bloed. Zij stappen ook zonder rijbewijs gewoon in een auto, en worden niet getest als ze hun nieuwe rijbewijs mogen ophalen, zegt een woordvoerder van Veilig Verkeer Nederland. 'We werden vorige week nog gebeld door een bezorgde vrouw die vertelde dat haar alcoholistische buurman na een tijdelijke afname van zijn rijbewijs direct weer een nieuw exemplaar had.' Sommige ernstige alcoholverslaafden vinden het vanwege hun verslaving moeilijk om zich aan de afspraken te houden, aldus een woordvoerder van verslavingsinstelling Jellinek. 'Dat geldt voor afspraken met zichzelf, maar ook voor die met anderen. In het verkeer zouden ze iets kunnen denken als 'Wie pakt me', maar het kan ook dat ze zich de volgende dag niet eens herinneren dat ze in de auto zijn gestapt.'

Ook minder traditionele verkeersmaatregelen zullen op zware alcoholovertreders geen effect hebben, zeggen verkeersorganisaties. Niet de verkeersborden met tekeningen van Dick Bruna, waarvan dinsdag bekend werd dat ze in de regio Den-Haag en Rotterdam zullen verschijnen, en niet de 'We love BOB-teams' die op festivals vrijwillige blaastesten afnemen alvorens bijrijders in de auto stappen. 'Dit soort mensen zien dat soort campagnes niet eens', aldus een woordvoerder van Veilig Verkeer Nederland, en wijst op de Luttense man die vorig jaar dronken in zijn auto stapte en een kinderwagen aanreed. 'Dat was iemand met een alcoholprobleem, die eenvoudig had kunnen lopen. Vier minuutjes, was het maar. In plaats daarvan stapte hij in zijn auto en reed een baby dood. Dit is gelukkig een hele kleine groep, maar wel eentje die we simpelweg niet in het verkeer willen. Weg ermee.'

Een Dick Bruna-verkeersbord bij basisschool CBS de Melodie in Rijswijk. De werking van de maatregel wordt door Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid in twijfel getrokken. Beeld anp

Wel

Het SWOV had de publicatie van het rapport gunstig getimed, precies een dag voor een Tweede Kamerdebat over het alcoholslot dat vandaag zal plaatsvinden. De mogelijk ingrijpende gevolgen van het alcoholslot, zo oordeelde de Raad van State vorig jaar nog, zijn nooit afdoende afgewogen, wat 'ongelijkheid en willekeur' veroorzaakte.

Het was de finale afrekening met een toch al omstreden maatregel, waarna het aantal deelnemers aan het alcoholslotprogramma in korte tijd sterk afnam en de leverancier zijn verliesgevende productie moest staken. Enkele uren na het verschijnen van rapport eiste een Kamermeerderheid van VVD, PvdA, CDA woensdag echter toch ineens het alcoholslot terug, met de suggestie om het apparaatje dit keer in het strafrecht op te nemen. Op Twitter namen verschillende Kamerleden gisteren alvast een voorschot op vandaag: 'Alcoholslot is hét middel om de drinker van achter het stuur weg te houden!', twitterde CDA'er Martijn van Helvert. 'Slot moet terug. Morgen debat.'

Voor het opleggen van nieuwe alcoholsloten is waarschijnlijk een vergaande wetswijziging nodig (het SWOV pleit voor het 'Finse model', waar het slot om medische redenen kan worden opgelegd en de recidive van 30 naar 6 procent daalde), maar over de effectiviteit bij zware overtreders zijn de experts het vrijwel eens. Het is de enige straf die beschonken mensen praktisch weerhoudt van verkeersdeelname - in hun eigen auto, althans - en hen beschermt tegen recidive, vindt Veilig Verkeer Nederland. 'Het is een prima middel, waarmee zware overtreders in hun handjes mogen knijpen.'

In het kader van verslavingszorg valt echter óók het een ander te doen om deze groep van de weg te houden, onderstrepen het SWOV en verslavingsdeskundigen. Een alcoholslot is symptoombestrijding, een verslaving los je op met behandeling, vindt Jeroen Lambriks, directeur van GGZ-instelling Inforsa. Volgens Lambriks kan de rechterlijke macht momenteel te beperkt gedwongen verslavingsbehandeling opleggen. 'Alleen een opname en de start van een behandeling kunnen worden afgedwongen, maar dat zijn helemaal geen goede antwoorden op deze problematiek. Moderne verslavingsbehandelingen, waarbij mensen een compleet programma doorlopen maar niet worden opgenomen, zijn veel geschikter. Maar ja, die kunnen nu dus niet worden opgelegd.' Dat er nieuwe wetgeving in de maak is die hier verandering in gaat brengen vindt de zorgdirecteur een goede zaak. 'Ook voor deze behandelingen geldt dat mensen het wel moeten willen, geholpen worden, en dat is zeker bij een afgedwongen maatregel knetteringewikkeld. Maar een alcoholverslaafde moet je zo goed mogelijk behandelen, en dat is waar het primair om gaat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden