Alarm werkt, maar helpt niet altijd

Dertig minuten. Dat was de tijd tussen de mega-aardbeving met magnitude 9,1 bij Sumatra in 2004 en de aankomst van de tsunami in de stad Banda-Atjeh op het eiland. Dertig minuten, die de slachtoffers hadden kunnen gebruiken om zich uit de voeten te maken.

Het zwembad en de moderne strandhuisjes van het luxeresort Casa de la Flora in Khao Lak, eigendom van een importeur van Duitse badkamers.Beeld Noël van Bemmel

Als ze maar hadden geweten dat er een muur van water met een snelheid van rond de 700 kilometer per uur op ze af kwam razen. Ze hadden geen idee.

Dat zal bij de volgende grote aardbeving anders zijn. Het afgelopen decennium is een monitoringsysteem opgetuigd dat de landen rond de Indische Oceaan binnen tien minuten kan waarschuwen voor een tsunami. 'Geen enkele aardbeving van enige betekenis glipt erdoor', zegt Srinivas Kumar, vicevoorzitter van de internationale werkgroep die het waarschuwingssysteem opzette.

Van waarschuwingscentrum naar mensen in gevaar

Meer dan honderdveertig seismometers, ruim honderd zeespiegel-meters en negen drukmeters in de diepzee registreren elke plotselinge beweging van de zeebodem of oceaan. Computers analyseren die gegevens, berekenen de route en hoogte van de eventuele tsunami en geven dit door aan waarschuwingscentra in de landen die risico lopen. Maar daarna wordt het lastig.

Eenmaal in het waarschuwingscentrum aangekomen moet het tsunami-alarm worden verspreid, naar de mensen in gevaar. Die laatste 1 à 2 kilometer weet de waarschuwing vaak niet op tijd te overbruggen, bleek uit een nieuwsbericht in Nature eerder deze maand. De communicatie laat in sommige landen te wensen over en de regio kent veel eilanden en afgelegen gebieden, wat het alarmeren extra lastig maakt. 'Daar ligt nog een uitdaging', zegt Kumar.

Er zijn er meer. Zo faalt het waarschuwingssysteem bij aardbevingen dicht bij de kust, omdat de snelheid van de tsunamigolf het op korte afstanden wint van die van het alarm. Op 25 oktober 2010 vonden vierhonderd mensen de dood op Sumatra door een tsunami die de kust acht minuten na de beving al bereikte. Het systeem had hem keurig berekend, maar de waarschuwing arriveerde te laat.

Beeld Antonia Hrastar

Op tijd en toch te laat

Zelfs als de bevolking wel op tijd wordt ingelicht, kan het nog misgaan. Mensen reageren niet altijd volgens de boekjes van de rampenbestrijders, bleek in april 2012. 'Magnitude rond de 8,5', concludeerde het detectiesysteem correct en het deed groot alarm uitgaan. Maar in plaats van zich naar de hoge gebouwen te begeven, sprongen veel Sumatranen in de auto en belandden in een verkeersopstopping. Gelukkig bleef de tsunami uit: de oceaanbodem had vooral in horizontale richting bewogen, terwijl tsunami's juist bij verticale bewegingen ontstaan.

Dát er ooit weer een grote tsunami komt, leidt geen twijfel. Op ongeveer 200 kilometer voor de kust van Sumatra duikt de Indo-Australische Plaat met een snelheid van rond 6 centimeter per jaar onder de Sunda-plaat, waardoor de spanning in de aardkorst zich alweer opbouwt. De laatste keer dat het gebied getroffen werd door grote tsunami's is al meer dan zeshonderd jaar geleden, maar toen waren het er wel meteen twee in ongeveer een halve eeuw, schrijven aardwetenschappers uit Singapore en Amerika binnenkort in het vakblad Geophysical Research Letters.

'Soms treden megabevingen op in koppels', zegt Rob Govers, geofysicus van de Universiteit Utrecht, 'al moet hier nog blijken of het een toevalligheid is, of een eigenschap van deze subductiezone.' In het laatste geval kunnen we de volgende tsunami al binnen enkele decennia verwachten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden