Nieuws Cacaoconsumptie

Al in steentijd nipten Ecuadoranen van de cacao

Toen men in Nederland nog hunebedden bouwde, dronken de indianen van Ecuador al speciaal bereide cacaodrank. Dat is niet alleen 1500 jaar eerder dan verwacht, maar ook nog eens tweeduizend kilometer zuidelijker dan het epicentrum van de cacaoconsumptie – het Mayarijk van Midden-Amerika.

Opgegraven 'stijgbeugelkruik' uit Ecuador. Beeld Nature

Dat schrijft een onderzoeksteam onder leiding van de Canadese archeoloog Michael Blake in vakblad Nature Ecology & Evolution, na jarenlange studie van zetmeelkorrels, cacaorestjes en sporen cacao-dna die men opgroef in een 5400 jaar oud dorp in het zuiden van Ecuador. ‘Dit is inderdaad veruit het vroegste bewezen gebruik van cacao’, beaamt ook conservator Martin Berger van het Museum Volkenkunde in Leiden, niet betrokken bij de opgraving.

Al jaren verwonderen biologen zich erover dat er in de Amazone meer soorten cacaoplanten groeien dan in Midden-Amerika. Een stevige aanwijzing dat de cacaoplant in Zuid-Amerika werd gedomesticeerd en daarna pas noordwaarts ging, misschien via handel, besefte men. Daar kreeg cacao zijn faam: de Maya’s dronken kruidige cacaodrank als elitedrank, en het woord cacao komt van de Maya’s.

Maar wellicht dronken de ‘Mayo-Chinchipe’, zoals de toenmalige bewoners van Zuid-Ecuador heten, zoiets ook. Op de opgraafplek in Ecuador vonden de archeologen onder meer graven met kunstige aarden tuitbekers en scherven met aangekoekte cacao erin. Opvallend is dat men ook restjes wilde cacao aantrof: kennelijk liepen geteelt en in het wild geplukt destijds nogal door elkaar heen.

‘Interessant en superleuk’ vindt Berger bovendien dat de cacaoresten ook op recentere scherven zaten, van rond het jaar nul. ‘Dat duidt op een duizenden jaren lange traditie van cacaogebruik, waarvan we nagenoeg niets wisten.’ Spectaculair is ook de vondst van voorwerpen die kennelijk van honderden kilometers verderop kwamen. Dat wijst op handel. ‘Het is best denkbaar dat cacao ruilmiddel is geweest. In Midden-Amerika werden cacaobonen gebruikt als geld’, zegt Bergen.

Voedingsgewassen zoals maïs en aardappel begon men in de Amazone al zo’n 8000 jaar voor Christus te verbouwen. Vorig jaar ontdekte een ander onderzoeksteam dat het Amazonebekken dan ook lang niet zo ongerept is als het lijkt: rondom archeologische vindplaatsen komen meer voor de mens nuttige gewassen voor, zoals paranoot, açai en ook cacao. Die heeft men daar ooit geplant.

Denk bij prehistorische cacaodrank overigens niet aan chocolademelk met slagroom, benadrukt Berger. ‘De cacao die men in de Mayatijd dronk was eerder een bittere drank met kruiden en soms wat vanille. Een hartige, chique drank die men nuttigde bij belangrijke feesten en koninklijke onthalen.’

Het Museum Volkenkunde heeft enkele Maya-bekers in de collectie die speciaal bedoeld waren voor het drinken van ‘kakaw’, zoals de Maya’s zeiden. ‘Dat is het indrukwekkende van cacao’, zegt Berger. ‘Je ziet hier echt een directe invloed van de Maya’s op de wereldgeschiedenis.’

De vindplaats van de cacaoresten ('SALF', blauw), plus de verdeling van soorten cacaoplanten in Zuid- en Midden-Amerika. Beeld Nature
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden