Afstandsbepaling gecorrigeerd door je oren

Mensen gebruiken ook hun gehoor om afstanden in te schatten. Zoals je de seconden tussen een lichtflits en de onweerrommel aftelt, zo doet ons brein onbewust hetzelfde voor het bepalen van afstanden in het dagelijks leven. Dit schrijven Amerikaanse onderzoekers uit Rochester in het vakblad PLOS ONE.

Foto Thinkstock

Geluidsgolven zijn - hoewel nog steeds razendsnel - een stuk trager dan licht. De tijd die de golven erover doen om je oren te bereiken levert daardoor informatie op over de afstand van de geluidsbron. Zo gebruiken vleermuizen echo's om door een grot te fladderen, en ook van blinden is al aangetoond dat ze zich met behulp van geluid zonder botsingen door een ruimte kunnen bewegen.

De onderzoekers laten zien dat we allemaal onbewust de traagheid van geluid gebruiken om afstanden in het dagelijks leven te bepalen. Hiervoor rustten ze proefpersonen uit met een 3D-bril en schotelden ze op een scherm driedimensionale velden met bolletjes voor. Daarbij brachten de onderzoekers de bolletjesvelden steeds net wat groter of kleiner in beeld. Hierdoor leken de bolletjes steeds niet iets dichter bij of verder weg. De plaatjes verschenen met een klikgeluid, dat de onderzoekers met een aantal milliseconden versnelling of vertraging lieten horen. Wanneer de klik vertraagd werd, schatten de deelnemers het stippenveld verder weg in. Kwamen de klikjes iets sneller, dan leken de bollen juist dichterbij. Dit laat volgens de onderzoekers zien dat de hersenen bij het inschatten van afstanden geluidsinformatie gebruiken om wat je ziet te 'finetunen'.

3D-films

Volgens Victor Lamme, breinwetenschapper aan de UvA, is dit effect niet verrassend. 'We weten al heel lang dat het brein verschillende waarnemingen koppelt. De lipbewegingen die je ziet, bijvoorbeeld, hebben grote invloed op hoe je iemands spraak waarneemt.' Lamme vindt het effect van de onderzoekers van Rochester zelfs een beetje tegenvallen. 'De onderzoekers vertragen met 42 milliseconden, daarin legt geluid wel tien meter af. Toch is het effect op de afstand die de proefpersonen zien heel klein.'

Interessanter aan het onderzoek is dat de proefpersonen de vertraging of versnelling van de klikgeluiden niet doorhadden: het effect treedt onbewust op. Lamme weet wel een aardige toepassing: 'Je zou in 3D-films het geluid van gebeurtenissen die zich 'verder weg' afspelen iets kunnen vertragen. Zo maak je de film net iets realistischer.'


Een ander voorbeeld van een misleidende overlap van waarnemingen is het zogeheten McGurk-effect. Hierbij wordt je spraakwaarneming beïnvloed door de lipbewegingen die je ziet, zoals in dit filmpje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.