Afscheid van Pluto

Het besluit van de International Astronomical Union om Pluto uit het rijtje officiële planeten in ons zonnestelsel te schrappen en voortaan zijn baantjes als ‘dwergplaneet’ te laten draaien, heeft geen enkel effect op wie dan ook van de zesenhalf miljard mensen die de aarde bevolken....

Toch was de aanloop naar de stemming omgeven met emoties en verhitte discussies. Wie aan de planeten komt, tornt aan de fundamenten van ons wetenschappelijke referentiekader. Niemand wil dat dat op losse schroeven komt te staan. De namen van de negen planeten in ons zonnestelsel – Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus en Pluto – behoren tot de canon van de astronomie.

Het schrappen van Pluto komt op hetzelfde neer als de onthulling dat de Mona Lisa niet door Leonardo da Vinci is geschilderd. Het alternatief, de toevoeging van nieuwe planeten, zou echter neerkomen op de onthulling dat er meerdere Mona Lisa’s bestaan.

Toch bleek de planetaire canon onhoudbaar. Sinds de ontdekking van Xena in 2003, een grote ijsbal in de uiterste regionen van het zonnestelsel, was definitief duidelijk dat Pluto niet de enige ‘ijsdwerg’ is. Hoe beter de telescopen waarmee je kijkt, hoe meer er te zien zijn. Sommige van deze hemellichamen, waaronder Xena, zijn zelfs groter dan Pluto.

Dus was de vraag: is alles wat op Pluto lijkt een planeet? Of moeten we erkennen dat we ons destijds hebben vergist, en ons beperken tot de acht planeten die voor de ontdekking van Pluto in 1930 bekend waren?

Wie wetenschap beschouwt als een zoektocht naar elegante simplificaties – zoals elke geslaagde formule een elegante simplificatie is – moet zich beperken tot de klassieke acht. Wie wetenschap beschouwt als een zoektocht naar het nieuwe, moet tegelijkertijd wel definities bedenken om dat nieuwe te beschrijven.

In de definitie die in Praag voorlag, zijn planeten nog steeds hemellichamen die in een baan om een ster draaien, en zelf geen licht produceren. Bovendien, en daarover ging de controverse, moeten ze zo veel massa hebben dat ze onder hun eigen gewicht min of meer bolvormig blijven. Op deze manier hadden we Pluto binnenboord kunnen houden. Maar daarmee zou de deur zijn opengezet naar een nog onbekend aantal nieuwe planeten. Dat bracht de chaos binnen – het tegendeel van wetenschap.

De reddingsoperatie van Pluto was dan ook mede ingegeven door niet-wetenschappelijke argumenten, zoals het feit dat het de enige planeet is (was) die door een Amerikaan is ontdekt. Wetenschap vermengde zich hier met politiek. Met de nieuwe indeling in planeten, dwergplaneten en kleine hemellichamen, heeft de astronomische gemeenschap zich daar uiteindelijk ongevoelig voor getoond. Als dit duidelijkheid schept, is de opoffering van Pluto niet tevergeefs geweest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden