Afrikaanse dieren moeten rol krijgen in strijd tegen stroperij

Onrustige ganzen verrieden ooit een aanval van Galliërs. Zou het gedrag van dieren in Afrika zo ook stropers kunnen verraden? Wageningen zoekt het uit.

Gnoes steken een rivier over in het natuurreservaat Masai Mara in het zuidwesten van Kenia. Foto AFP/Getty Images

Herbert Prins, hoogleraar aan Wageningen Universiteit, beleefde een eureka-moment tijdens een vergadering van het Nederlands Forensisch Instituut over stroperij. De bijeenkomst ging over de wapenwedloop in Afrika tussen natuurbeschermers en stropers. Bij elke nieuwe maatregel van natuurbeschermers passen stropers hun methoden aan. Prins vroeg zich af waarom stropers pas worden opgespoord nadat ze een neushoorn hebben gedood. Kunnen we hen niet vinden voordat ze toeslaan? En kunnen andere dieren daarbij helpen?

De legende van 'de ganzen van de Capitoolheuvel' schoot hem te binnen. In dit verhaal wordt de Romein Marcus Manlius gewekt door het lawaai van ganzen. Als hij gaat kijken waarom de dieren onrustig zijn, ziet hij dat de Galliërs de Capitoolheuvel proberen te beklimmen. Hij slaat alarm en kan de verrassingsaanval verijdelen.

Prins legde een verband met eerder onderzoek naar de reacties van zebra's en gnoes op leeuwen. 'Als deze dieren een leeuw zijn tegengekomen, is dat na acht uur nog aan hun bewegingspatronen te zien. Zebra's en gnoes - geen dieren waarop stropers het hebben gemunt - reageren op verstoring en fungeren zo als waakhond. Gedragen stropers zich niet net als leeuwen?'

Samen met universitair hoofddocent Frank van Langevelde werkte Prins het idee uit. 'We verwachten dat dieren anders reageren op een leeuw dan op een stroper. Dat kunnen subtiele verschillen zijn. Maar met de grote hoeveelheid data die we tegenwoordig kunnen verzamelen, moet het mogelijk zijn een onderscheid te maken tussen leeuwen en stropers.'

Verstoringen

Postdoc Henjo de Knegt gaat volgend jaar naar Afrika om experimenten uit te voeren, waarbij hij ook zelf voor stroper gaat spelen. 'We gaan de dieren blootstellen aan verschillende verstoringen: rondrijdende toeristenjeeps, wandelaars en 'stropers'. We kijken hoe de dieren daarop reageren.'

Voor de eerste experimenten krijgen tweehonderd zebra's, impala's en gnoes een zender. 'In de toekomst willen we gebruik maken van satellietbeelden om de bewegingen te volgen', zegt de Knegt. 'We willen ook infrarood warmtecamera's gaan gebruiken. Dat werkt 's nachts goed door het contrast tussen de warme dieren en de koudere omgeving. De meeste stropers zijn 's nachts actief en kunnen met dit systeem snel gevonden worden.'

Het idee trok de aandacht van sterrenkundigen, die kans zien hun sensoren te gebruiken om naar dieren op het aardoppervlak te kijken. De universiteiten van Twente en Leiden bieden technologische en wiskundige ondersteuning.

Automatisch waarschuwingssysteem

De onderzoekers hopen een volledig automatisch waarschuwingssysteem op te zetten. 'Op basis van de bewegings-patronen van de dieren zal het systeem verstoringen detecteren', legt de Knegt uit. 'De parkwachters krijgen dan de waarschuwing dat er op een bepaalde plek mogelijk stropers actief zijn. Ze kunnen dan meteen uitrukken en de stropers te slim af zijn.'

De hoop is dat stropers geen antwoord hebben op het nieuwe wapen in de strijd tegen stroperij, dat naam SmartParks kreeg en wordt gefinancierd door NWO Exacte Wetenschappen. 'Zeg nooit nooit, want stropers zijn vindingrijk', aldus Van Langevelde. 'Maar we zien vooralsnog niet hoe een stroper het gedrag van een hele kudde zebra's of impala's kan manipuleren.'

En als de stropers erin slagen het systeem te hacken? 'Dan kunnen ze alleen zien hoe zebra's, impala's en gnoes zich door het park bewegen', zegt De Knegt. 'Neushoorns krijgen geen zender. Anders maken we het de stropers wel heel makkelijk.'

Natuurbeschermer Laurens de Groot bestrijdt met zijn stichting ShadowView stroperij in Afrika. Hij reageert enthousiast op het Wageningse onderzoek, waarbij hij niet is betrokken. 'Het is een geweldig initiatief, al zal het jaren duren voordat dit systeem operationeel is. Maar ik juich dit soort projecten toe, want we zijn de strijd tegen de stropers aan het verliezen.'

Meer over