Foto Inzicht

Afblijven! Het opeten van dit beestje kan leiden tot een snelle dood

Het gif van deze blauwe kikker die voorkomt in de wouden van Suriname staat in de belangstelling van medische wetenschappers.

Beeld Reinhard Dirscherl/Science Photo Library

Afblijven! Met zijn felblauwe kleur waarschuwt deze kikker zijn natuurlijke vijanden. Het betekent: ik ben giftig. Het opeten van het beestje kan leiden tot een snelle dood.

De blauwe pijlgifkikker draagt een cocktail van tientallen giftige stoffen (alkalöiden) bij zich. Die bevinden zich in kliertjes in de huid en komen vrij bij aanraking. Ze tasten zenuwstelsel en spieren van een belager aan en leiden soms tot hartfalen. Voor de mens zijn ze ook gevaarlijk als ze in de bloedbaan terecht komen.

De samenstelling van het gif en daarmee de mate van giftigheid hangen af van het voedsel van de kikker. Die maakt zijn gif niet zelf, maar haalt het uit de insecten die hij eet. Gewoonlijk bestaat zijn menu voor een groot deel uit giftige mieren. Als de pijlgifkikker in gevangenschap leeft – hij is populair als terrariumdier – en er geen giftige insecten meer voorhanden zijn, dan verdwijnt zijn giftigheid.

Medische wetenschappers hebben belangstelling voor de blauwe kikker. Sommige van zijn gifstoffen, die in lage doses een pijnstillende werking hebben, zijn bruikbaar als alternatief voor morfine. Met enkele stoffen is het al gelukt om een pijnstiller te maken.

Traditioneel levende Zuid-Amerikaanse indianen gebruiken het gif bij de jacht. Ze smeren een pijlpunt in met het gif van de kikker, die zijn naam te danken heeft aan deze toepassing. Het toxische goedje wordt van de huid geschraapt of opgevangen als een gespietste kikker boven het vuur wordt gehouden.

De blauwe pijlgifkikker komt voor in het woud van Suriname. Daar is hij in 1969 ontdekt door de Nederlandse zoöloog Marinus Hoogmoed, verbonden aan het Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis. Het exemplaar dat hij destijds meenam wordt bij Naturalis in Leiden bewaard in alcohol.

De kikker is niet egaal blauw. Het patroon van de zwarte plekken dient als camouflage, die vooral op afstand werkt. Het geeft hem en unieke ‘vingerafdruk’. Bij geen enkele soortgenoot is de tekening van de huid gelijk. Het beestje, dat 3 tot 5 centimeter lang wordt, leeft bij voorkeur op de grond. Maar met de plakkerige uiteinden van zijn tenen klimt hij ook makkelijk in een boom.

Net als andere kleurige gifkikkers heeft de blauwe pijlgifkikker het moeilijk. De populaties staan onder druk door verlies van leefgebied, illegale handel en een wereldwijde schimmelziekte. Het goede nieuws is dat er aanwijzingen zijn dat gifkikkers in Zuid-Amerika resistentie ontwikkelen tegen deze ziekte.

Uitleg: Erik Poelman, universitair hoofddocent aan de Wageningen Universiteit. Martine Maan, onderzoeker bij de Rijksuniversiteit Groningen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.