Dat acht miljoen doden voorkomen kunnen worden als bedrijven netjes belasting betalen, valt niet hard te maken.
Dat acht miljoen doden voorkomen kunnen worden als bedrijven netjes belasting betalen, valt niet hard te maken. © ANP

Acht miljoen doden minder door stoppen belastingontwijking - Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: 'Stop de belastingontwijking en vermijd elk jaar acht miljoen doden.'

Van wie komt de claim?

'Met eenderde van de 100 miljard dollar die bedrijven in ontwikkelingslanden aan belasting ontlopen, zou de sterfte van bijna acht miljoen moeders, baby's en kinderen voorkomen kunnen worden', stelt hulporganisatie Oxfam Novib.

EenVandaag meldde de cijfers, net nadat de Paradise Papers wereldkundig waren gemaakt, zij het niet helemaal correct. Acht miljoen levens zouden gered kunnen worden, aldus EenVandaag. Levens redden is niet hetzelfde als doden voorkomen. Het tegengaan van ongewenste zwangerschappen speelt een grote rol in de berekening van Oxfam. Kinderen die niet geboren worden kunnen ook niet komen te overlijden.

Klopt het?

Oxfam verwijst naar een studie uit 2014, gepubliceerd in The Lancet. Onderzoekers van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) namen 74 landen onder de loep die tezamen goed waren voor ruim 95 procent van de moeder- en kindersterfte en richtten hun blik op het jaar 2035. Steek tot die tijd elk jaar 30 miljard dollar in maatregelen als anticonceptie, medische zorg aan het kraambed en inentingen voor kleine kinderen en je kunt jaarlijks de dood voorkomen van gemiddeld 7,78 miljoen jonge kinderen en baby's en 217 duizend moeders.

WHO-onderzoeker Karin Stenberg vertelt dat ze voor die studie gegevens uit 2010 gebruikte. Die zijn nu verouderd. De jaarlijkse sterfte van kinderen jonger dan 5 jaar oud is sindsdien met ongeveer 20 procent gedaald. 'Er is veel winst geboekt', zegt Stenberg. 'Een deel van het laaghangend fruit is geplukt. De kosten voor het redden van levens zijn hierdoor gestegen. Temeer omdat we nu meer aandacht moeten besteden aan ziekten als diabetes en obesitas, die moeilijker aan te pakken zijn.'

De kosten voor het redden van levens zijn gestegen

En hoe zit het met het geld? De 100 miljard aan misgelopen inkomsten is een raming van VN-organisatie Unctad. Het is niet zo aannemelijk dat landen eenderde van dat geld in gezondheidszorg hadden gestoken. In 2010 investeerden de armste dertig landen namelijk maar 6,5 procent van hun economie (bbp) in gezondheidszorg. En in 2014 was dit gedaald naar nog maar 5,7 procent.

Overigens kunnen andere investeringen ook de levensstandaard verhogen en daarmee op termijn levens redden, zoals geld voor onderwijs. Esmé Berkhout, belastingexpert van Oxfam Novib, geeft toe dat het onduidelijk is hoe het geld besteed zou worden. 'Maar het gaat erom dat die 100 miljard niet zomaar een getal is. Meer geld voor zorg kan een groot verschil maken.'

Eindoordeel

Meer geld voor zorg kan een groot verschil maken

Dat acht miljoen doden voorkomen kunnen worden als bedrijven netjes belasting betalen, valt niet hard te maken. Het aantal hangt onder meer af van waar landen die extra belastinginkomsten aan zouden besteden, en dat is een grote onzekerheid. Het voorkomen van doden is bovendien duurder geworden doordat veel goedkope maatregelen al genomen zijn.