Aardse paraplu vertoont grote gaten

Het magneetveld rond de aarde dat de planeet beschermt tegen het grootste deel van dodelijke straling van de zon en de rest van de kosmos, vertoont grotere gaten dan tot dusver werd aangenomen.

Van onze verslaggever Peter van Ammelrooy

Tot die slotsom zijn wetenschappers gekomen na metingen die in juni 2007 zijn gedaan door Themis, een vloot van vijf kleine kunstmanen van het Amerikaanse ruimtevaartbureau NASA. De satellieten vlogen toen gelijktijdig door een gat, dat vier keer de omvang van de aarde had. De magnetosfeer reikt tot vele tienduizenden kilometers ver in de ruimte.

De ontdekking zet algemeen aanvaarde theorieën over de wisselwerking tussen de aardse magnetosfeer en die van de zon op zijn kop.

Geleerden weten al langer dat de magnetosfeer soms lijkt op een oud huis waar het af en toe flink tocht. Soms zijn die tochtgaten zo groot dat ze zonnewind - geladen deeltjes van de zon - doorlaten. Dat is op aarde te merken omdat dan het poollicht is te zien (aurora borealis bij de noordpool, aurora australis bij de zuidpool), of omdat telefoon- en satellietverkeer verstoord raken.

Tot nu toe werd aangenomen dat de grootste gaten vooral ontstaan als de magneetvelden van de aarde en de zon in tegenovergestelde richting staan. Maar de metingen van Themis wijzen uit dat het omgekeerde het geval is. Twintig keer meer zonnedeeltjes drongen in 2007 door de beschermende laag heen toen de magneetvelden op een lijn stonden. Het magneetveld van de zon trok de aardse magnetosfeer open zoals een octopus met zijn tentakels een oester probeert open te breken.

Volgens NASA-onderzoek zagen de Themis-kunstmanen deze zomer de grootste breuken ooit in het magneetveld, waardoor een stroom zonnedeeltjes met een snelheid van 1,6 miljoen kilometer per uur in de dampkring kon doordringen. Er ontstond een laag van zonnedeeltjes van 6.400 kilometer diep – een dikte die niet eerder is gezien.

De bevindingen kunnen gevolgen hebben voor 2011, als een piek wordt verwacht in zonneactiviteit. De zon doorloopt een cyclus van 11 jaar, waarin rustige en actieve perioden elkaar afwisselen. De zon bevindt zich nu in zo'n rustige periode, met weinig zonnevlekken en uitbarstingen.

Een schets van een Themis-satelliet, die het aardse magneetveld onderzoekt. (NASA) Beeld
Een schets van een Themis-satelliet, die het aardse magneetveld onderzoekt. (NASA)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden