Klopt dit wel?Meeroken

‘52 rokers zorgen voor 1 dode meeroker’ – Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Deze week: elke 52 rokers veroorzaken één dode door meeroken.

Werpt het rookbeleid zijn vruchten af voor meerokers?Beeld Marcel van den Bergh

Het aantal sterfgevallen door meeroken is sterk gedaald: terwijl in 1990 wereldwijd gemiddeld 31 rokers zorgden voor de dood van één meeroker, waren er in 2016 ruim 52 rokers nodig voor zo’n sterfgeval. Dit komt door de invoering van rookverboden, schrijven onderzoekers van het UMC Amsterdam. Onder meer De Telegraaf nam het nieuws over. 

Klopt het?

De onderzoekers gebruikten internationale onderzoeksgegevens van Our World in Data, een Engelse website die wetenschappelijke data publiceert. Ze keken naar het wereldwijde aantal rokers en het aantal meerokers tussen 1990 en 2016, vastgesteld aan de hand van enquêtes. Ook keken ze naar het aantal jaren dat mensen rookten en het aantal gerookte sigaretten per dag. 

Deze gegevens brachten ze statistisch in verband met het aantal sterfgevallen door ziekten die (mee)roken kan veroorzaken, zoals kanker en hart- en vaatziekten. Vooral op plaatsen waar een rookverbod werd ingevoerd, stierven er minder meerokers.

De kwaliteit van de brongegevens zal variëren: niet in alle landen zijn de enquêtes even degelijk. De werkelijke aantallen (mee)rokers en slachtoffers kunnen dus net iets anders liggen. Hoofdonderzoeker Leonard Hofstra geeft dat direct toe. ‘De cijfers bieden momenteel alleen de best mogelijke schatting over meeroken.’

Harry de Koning, hoogleraar vroegopsporing van ziekten aan de Rotterdamse Erasmusuniversiteit, vindt het niettemin een interessant, goed opgezet onderzoek. ‘Je kunt je misschien afvragen hoe ze zeker weten dat sterfgevallen zijn gerelateerd aan meeroken. Misschien is de registratie in de loop van de tijd veranderd, zijn bepaalde aandoeningen wel of niet meegerekend.’ 

Wel wijst hij op de grote wereldwijde daling van kindersterfte aan ziekten die in verband worden gebracht met (mee)roken: van ruim 270 duizend kinderen tot vijf jaar in 1990 tot ruim 53 duizend in 2016. Het aantal rokers verminderde in die periode nauwelijks, dus schijnbaar lieten ze anderen minder meeroken. ‘Die daling in sterfgevallen is zo fors en duidelijk, dat is geen registratiedingetje.’

Medisch statisticus Maarten van Smeden van het UMC Utrecht is wat terughoudender. ‘In die dertig jaar is er veel meer gebeurd dan alleen op het gebied van regulering. Zo zijn er meer medische mogelijkheden om ziekten te behandelen. Voor dat soort alternatieve verklaringen is in deze studie niet gecorrigeerd.’ 

Desondanks vindt hij de studie waardevol. ‘Het onderzoek biedt een mooie, brede blik en laat trends zien die mogelijk wijzen op de effectiviteit van rookverboden. Ik denk wel dat er meer onderzoek nodig is om dit te bevestigen.’

Eindoordeel

Het aantal sterfgevallen door meeroken is inderdaad gedaald, hoewel de werkelijke cijfers iets kunnen afwijken van de conclusies in het onderzoek. Rookverboden lijken te werken, maar andere factoren kunnen meespelen bij de daling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden