Klopt dit wel?Valse aangifte

5 procent van de aangiften van verkrachting is vals – Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: 5 procent van de aangiften van verkrachting is vals.

Beeld Getty Images/Mint Images RF

Van wie komt de claim?

Een nieuwe zedenwet moet de drempel voor een veroordeling verlagen. Tot nu toe was fysieke dwang een belangrijk criterium voor een veroordeling, maar nu wordt ook het verrichten van seksuele handelingen tegen iemands wil strafbaar, bijvoorbeeld als de dader er logischerwijs van uit kan gaan dat de persoon in kwestie niet gediend is van seksueel contact, maar zich niet fysiek verzet. Radioprogramma Spraakmakers wijdde hier onlangs een uitzending aan. Presentatrice Ghislaine Plag liet zich daarin ontvallen dat ‘maar 5 procent van de aangiftes van verkrachting vals is’.

Klopt het?

Dat aandeel van 5 procent duikt vaak op. Maar in Nederland is het percentage valse aangiften nooit onderzocht. Het cijfer geldt voor de VS. Het komt uit een studie van de Vrije Universiteit Amsterdam en de Universiteit van Maastricht uit 2017: The Prevalence of False Allegations of Rape in the United States from 2006-2010.

De wetenschappers keken naar de uitkomsten van de politieonderzoeken en concludeerden dat in een op de twintig gevallen het ‘slachtoffer’ moedwillig de boel bedondert.

Hoe betrouwbaar zijn die onderzoeksuitkomsten? ‘Daar kan ik niets over zeggen’, reageert de eerste auteur, rechtspsycholoog André de Zutter. ‘Ik moet vertrouwen op het werk van de Amerikaanse politie.’

De Zutter voelt zich gesterkt door een meta-analyse uit 2016, die ook op 5 procent uitkomt. Hierin zijn de resultaten uit studies in de VS, Canada, Australië en Groot-Brittannië samengenomen en geanalyseerd.

‘Een belangrijke motivatie voor het doen van een valse aangifte is de verschaffing van een alibi’, vervolgt De Zutter. ‘Stel iemand gaat vreemd en wordt betrapt. Zeggen dat het om een verkrachting ging, kan dan een uitweg bieden.’ De Zutter ziet niet in waarom het aandeel valse aangiften in Nederland zou verschillen met dat in de VS.

Eva Kwakman, tot voor kort landelijk officier van justitie Huiselijk Geweld en Zeden, is sceptisch. ‘Voor elk percentage kun je wel een rapport vinden. Het probleem is dat het begrip ‘valse aangifte’ niet goed is gedefinieerd en dat het moeilijk te bewijzen valt.

‘Gedurende mijn carrière heb ik meer dan duizend onderzoeken naar seksueel geweld geleid. We kunnen maar zelden bewijzen dat iemand ons bewust probeert te flessen’, zegt Kwakman. ‘Wat wel gebeurt is dat mensen aangifte doen van bijvoorbeeld verkrachting, terwijl daar dan volgens de wet geen sprake van is. Als we doorvragen, horen we geregeld dat het slachtoffer zich onder druk gezet voelde, maar dat er geen dwang is uitgeoefend. Kun je dan spreken van valse aangifte van verkrachting? Volgens mij niet.’

Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) begint binnenkort een onderzoek naar valse aangiften in Nederland. Hoe de onderzoekers te werk zullen gaan, kan een WODC-woordvoerder niet zeggen. Kwakman vraagt zich dit ook af. ‘Het gaat heel lastig worden om het percentage vast te stellen.’

Eindoordeel?

Het is onbekend welk aandeel van de aangiften van verkrachting in Nederland vals is. Nieuw onderzoek van het WODC moet hier meer duidelijkheid over gaan verschaffen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden