2500 talen met uitsterven bedreigd

‘Jõvvõ siemnaigõ!’ Er is slechts één persoon in de hele wereld die dit begrijpt. Het is namelijk Lijflands voor ‘smakelijk!’, en deze taal wordt nog maar door één persoon gesproken.

Wereldwijd zijn er 2500 talen in gevaar, blijkt uit onderzoek van de VN-organisatie Unesco. De organisatie lanceerde gisteren een digitale atlas van bedreigde talen, waarop informatie per taal, land, bedreigingsgraad en aantal sprekers is op te zoeken. Een papieren versie van de atlas volgt in mei.

Van de ongeveer 6000 talen wereldwijd worden 199 talen door minder dan tien mensen gesproken, en 178 talen door tien tot vijftig mensen. Meer dan een dozijn talen wordt nog slechts door één persoon gesproken. In totaal zijn 2500 talen in gevaar, waarvan 538 in kritieke toestand. Die laatste worden enkel nog door oudere mensen gesproken, en niet meer overgedragen aan de jongere generaties.

Uitgestorven
Voor zo’n 200 talen is het al te laat: zij zijn de voorbije drie generaties uitgestorven. Zo stierf in 1974 de laatste spreker van Manx (het eiland Man), in 1976 de laatste Aasax-spreker (Tanzania) en in 1992 de laatste Ubykh-spreker (Turkije). Vorig jaar verdween de taal Eyak (Alaska) met de dood van de laatste spreekster Marie Smith Jones.

In Nederland worden het West-Fries en Zeeuws als licht bedreigde talen gezien: kinderen spreken de taal nog wel, maar enkel in bepaalde domeinen van hun leven, bijvoorbeeld thuis.

Eerder onderzoek in 2001 wees erop dat ‘slechts’ negenhonderd talen gevaar liepen. De stijging is waarschijnlijk niet te wijten aan een verslechterde situatie, maar aan betere onderzoeksmethodes.

Verdrukking
Talen kunnen in de verdrukking raken door machtsverschuivingen en politieke of militaire druk, zoals het geval was met Lijflands (russificatie na de annexatie van de Baltische staten door de Sovjet-Unie). Tegenwoordig sterven de meeste talen uit door de enorme migratie naar de stad, waardoor mensen niet langer hun eigen streektaal gebruiken. Twee landen waar veel talen in gevaar zijn, zijn dan ook Brazilië en India, waar grote economische transformaties plaatsvinden.

Het uitsterven van een taal wordt door Unesco als een groot verlies gezien. ‘De dood van een taal leidt ook tot het verdwijnen van ongrijpbaar cultureel erfgoed, zoals de tradities en mondelinge uitdrukkingen van de gemeenschap die die taal gebruikte – van gedichten en legendes tot spreekwoorden en grapjes’, zegt Koïchiro Matsuura van Unesco.

Met de digitale atlas, waaraan dertig taalkundigen hebben gewerkt, hoopt Unesco mensen weer bewust van en trots op hun taal te maken. Ook wil de organisatie inzicht krijgen in de factoren die een taal doen uitsterven, zodat die factoren beter gecontroleerd kunnen worden.

Heropleven
Positief nieuws is dat er ook enkele bedreigde talen heropleven door specifieke taalwetten of door een groter bewustzijn van het eigen culturele erfgoed. Zo is er groei van het aantal sprekers van Centraal Aymara en Quechua in Peru, Maori in Nieuw-Zeeland en Guarani in Paraguay. Ook Cornish in Zuidwest-Engeland wordt weer populair.

Ook het Lijflands geniet hernieuwde belangstelling. De laatste spreker van Lijflands leert de taal nu aan enkele Letse dichters, die gedichten zullen schrijven in de bedreigde taal.

Bedreigde talen in Europa (Unesco)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.