25 jaar Photoshop: 'Elk gereedschap kan worden misbruikt'

Photoshop bestaat deze week 25 jaar. De Volkskrant mocht aanschuiven bij een virtuele ontmoeting met een van de twee vaders van deze digitale doka. 'Elk gereedschap kan worden misbruikt.'

Still uit het promotiefilmpje Dream On waarmee Adobe het 25-jarig bestaan van Photoshop opluistert.Beeld Adobe

De wereld had er vermoedelijk heel anders uit gezien, als Thomas Knoll in de herfst van 1987 wél zin had gehad in het schrijven van zijn proefschrift. In plaats daarvan ontwierp de 27-jarige student computertechniek aan de University of Michigan software om beelden in grijstinten te toveren op een monitor die alleen zwartwit kon tonen. En aldus legde hij het fundament voor Photoshop.

Vandaag precies 25 jaar geleden, drie jaar nadat Knoll was begonnen te prutsen, kwam de koning onder de beeldbewerkers op de markt.

Het kostte Thomas en zijn broer John veel moeite om PhotoShop - zoals ze het programma na lang dubben hadden genoemd - te laten uitgeven. Thomas betwijfelde er veel belangstelling zou zijn voor de dure software. Uiteindelijk hapte rond 1990 een nog klein softwarebedrijf in San José toe.

Ook dat Adobe Systems zocht nog lang naar een andere naam voor het product, omdat ze vreesden dat het de verkeerde doelgroep zou aanspreken - te weten fotografen. De software was ontworpen voor grafische kunstenaars en de specialisten in drukwerkvoorbereiding, want digitale fotografie bestond toen nog niet. Adobe wist evenwel ook niet met een andere productnaam op de proppen te komen en kozen toen maar voor 'Photoshop', maar wel met een kleine 'S'.

Beeld Adobe
Beeld Adobe

In een kwart eeuw tijd groeide het computerprogramma uit tot een fenomeen en baarde zelfs een werkwoord, tot chagrijn van de juridische afdeling van Adobe die als een havik over de merknaam en het beeldmerk waakt. 'Toch voel ik nog steeds een beetje opwinding als iemand het woord photoshoppen op de televisie gebruikt', aldus Thomas Knoll tijdens een virtuele persconferentie die donderdag werd gehouden.

Knoll is niet rechtstreeks meer betrokken bij de ontwikkeling van Photoshop. Zijn meeste werk zit in de software die wordt gebruikt om onbewerkte beelden (aangeduid met RAW) uit digitale camera's in programma's in te voeren als Photoshop en Lightroom. De RAW-beelden zijn het equivalent van de negatieven uit de analoge fotografie: het beeld is er, maar het is nog niet geschikt om af te drukken.

Ging een fotograaf vroeger met zijn negatieven de donkere kamer in, om met een vergroter en chemische middelen afdrukken te maken, nu schaaft, snijdt en selecteert hij zijn opnamen in Photoshop.

Photoshop heeft het gemakkelijker gemaakt om digitale beelden te manipuleren (of daar de plank enorm mee mis te slaan). De foto's op de omslagen van vooral vrouwenbladen zijn vrijwel zonder uitzondering bewerkt in Photoshop. Knoll heeft daar wel moeite mee, zei hij tijdens de persconferentie. 'Ik zou het fijn vinden als iedereen daarmee ophield, maar aan de andere kant voegt Photoshop ook veel schoonheid toe aan de wereld.'

Beeld Adobe

Knoll begrijpt de commotie die soms ontstaat rond sommige ingrijpende vormen van beeldmanipulatie, maar 'Photoshop is en blijft een instrument, en zoals mijn broer vaak stelt, ieder gereedschap kan misbruikt worden.'

Niettemin heeft Photoshop in elk geval tegen een vorm van manipulatie een ingebouwde bescherming: je kunt er geen bankbiljetten mee bewerken of printen.

Volgens Knoll zijn er drie elementen geweest die hebben bijgedragen aan het succes van Photoshop. 'Toen het web opkwam zocht iedereen naar middelen om beelden te bewerken zodat je ze op een webpagina kon zetten. Photoshop was daar uitermate geschikt voor.

'Een andere grote invloed is de komst van de inkjetprinter geweest. Nu konden fotografen gewoon thuis afdrukken maken in plaats van dat ze naar een drukkerij hoefden. In het begin was je voor een eerste afdruk als snel 2000 dollar kwijt.' De toegenomen rekenkracht van computers is een derde beslissende factor geweest.

Van grote invloed is Glenn F. Knoll geweest, de vader van John en Thomas die vorig jaar overleed. Deze hoogleraar in atomaire techniek bracht zijn zonen in aanraking met fotografie en computers. 'Ik was in mijn tienerjaren als een fervent amateurfotograaf', vertelde Knoll. Photoshop werd geboren uit frustratie. 'Je kon in de donkere kamer de zwarte en witte tonen niet apart regelen. Als je de belichting of het contrast aanpaste, veranderd het zwart én het wit.' In Photoshop is die fijnregeling wel mogelijk.

De pictogrammen van Photoshop door de jaren heen. De winkel werd een oog, een veer en daarna een afkorting.Beeld Adobe

Aan het idee je Photoshop niet meer kunt kopen en alleen nog op maand- of jaarbasis kunt huren - zoals geldt voor vrijwel alle professionele software van Adobe - moest Knoll wennen.

'Het prijsmodel voelde niet goed. Als fotograaf die alleen Photoshop en Lightroom gebruikt was je meer geld kwijt dan bij een upgrade elk anderhalf jaar. Nu er een speciaal programma is voor fotografen kosten die twee programma's nog maar 13 euro per maand.'

Door zijn werk voor Adobe kwam Knoll amper meer aan fotograferen toe, maar de komst van digitale camera's bracht hem weer bij zijn oude liefde terug. Hij is een niet onverdienstelijk landschaps- en natuurfotograaf die een groot deel van de wereld heeft bereisd. Een kleine selectie van zijn werk is te vinden op een bescheiden persoonlijk website - vanzelfsprekend 'verfraaid' in Photoshop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden