Column Joost Zaat

‘We zien toch dat het helpt’ is niet alleen de verdedigingslinie van alternatieve genezers, ook gewone dokters kunnen er wat van

Soms worden mijn collega’s moe van me. Dan heb ik weer iets gelezen over iets dat geen zin blijkt te hebben zodat ik pleit voor een onmiddellijke verandering van onze adviezen. Dat doen we bijna nooit. Gewoonten en geloof houden de wereld draaiend. We houden onszelf opvallend vaak voor de gek. Daarom is onderzoek naar alledaagse adviezen ook zo nuttig. Twee voorbeelden.

‘Na een lange nacht zorgt een ontbijt voor nieuwe energie’, zegt het Voedingscentrum. Als je te dik bent en wilt afvallen moet je ontbijten, want juist ’s morgens heb je je calorieën nodig en verstook je ze beter, is het achterliggende idee. ‘Gij zult ontbijten’, roepen praktijkondersteuners dus in koor tegen iedereen die moet afvallen. Maar val je dan ook af?

Australische onderzoekers zochten onderzoeken op waarbij niet-ontbijten door mensen zonder ernstige aandoeningen als diabetes of hartvaatziekten vergeleken werd met wel een bordje pap of een broodje eten ’s morgens vroeg. Ze vonden dertien onderzoeken. Lang niet allemaal waren die onderzoeken van onberispelijke kwaliteit en vaak nogal klein (tussen de 12 en 204 deelnemers). Bij gerandomiseerd onderzoek horen de patiënt én de onderzoeker idealiter niet te weten in welke groep iemand zit. Bij ontbijten kan dat natuurlijk niet. 

Niet-ontbijters waren aan het eind van de follow-up gemiddeld 4,5 ons lichter dan de wel-ontbijters. Ontbijtende proefpersonen aten gemiddeld 260 kcal per dag meer dan de niet-ontbijters. Voor uw begrip: dat zijn ongeveer twee gebakken eitjes of drie plakjes ontbijtkoek. Om die op te stoken moet je als vrouw 26 minuten stevig doorfietsen of 45 minuten heel stevig doorlopen. Doet vast niemand na het ontbijt.

Nog zo’n voorbeeld van geloof. Een verstopt oor staat al decennia in de top-10 van redenen om naar de huisarts te gaan. Al jaren roepen mijn assistentes dat mensen olie in hun oor moeten gieten voordat ze het oorsmeer kunnen uitspuiten. Precies even lang roep ik dat het een prachtige traditie is, maar dat olie alleen een knoeiboel geeft. Oorsmeer valt door olie niet uit elkaar, wel door water en druppels van de drogist die oorsmeer oplossen. 

Over alles maken dokters richtlijnen, dus ook over oorsmeer. Amerikaanse kno-artsen schreven er twee jaar geleden een van 29 pagina’s. Olie komt er niet in voor. Vergelijkend onderzoek tussen olie en water is er nauwelijks. Toch zijn mijn assistentes overtuigd van hun gelijk en blijven ze hun advies geven. Proppen glijden soepel uit verstopte oren; ze zien zo hun gelijk telkens bevestigd.

Zo’n oorsmeerritueel is niet schadelijk voor de volksgezondheid. Olie geeft geknoei, maar kost niets. Het heilige geloof in ontbijten kost niet alleen, maar schaadt wellicht ook. Iets minder geloof, iets meer wetenschap. Zelfs als we kennis hebben, duurt het heel lang voordat het geloof verdreven is. ‘We zien toch dat het helpt’ is niet alleen de verdedigingslinie van alternatieve genezers, ook gewone dokters kunnen er wat van.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.